Thử nghiệm sàn giao dịch tài sản ảo: Việt Nam nên áp dụng mô hình “sandbox” như Singapore?

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 22/CĐ-TTg về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm về cắt giảm thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm, đó là yêu cầu Bộ trưởng Bộ Tài chính sớm hoàn thiện hồ sơ Nghị quyết thí điểm để quản lý các hoạt động liên quan đến tài sản ảo, tài sản mã hóa, báo cáo Thường trực Chính phủ trước ngày 13/3/2025.

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có mức độ chấp nhận và sở hữu tiền số cao trên thế giới. Theo thống kê của Triple-A, khoảng 21,2% dân số Việt Nam sở hữu tiền số, tương đương khoảng 20 triệu người. Con số này đưa Việt Nam đứng thứ hai thế giới về tỷ lệ người dân sở hữu tiền số, chỉ sau UAE.

Trong khi đó, báo cáo của Chainalysis cho biết, trong vòng 12 tháng tính đến tháng 7/2023, tổng lượng tiền mã hóa đổ vào thị trường Việt Nam lên đến 120 tỷ USD, tăng 20% so với giai đoạn 2021-2022. 

Việt Nam cũng được cho đứng thứ ba thế giới về lợi nhuận từ đầu tư tiền số trong năm 2023, với tổng lợi nhuận đạt khoảng 1,2 tỷ USD.

Mặc dù thị trường tiền số tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ, nhưng hiện tại, khung pháp lý cho loại tài sản này vẫn chưa hoàn thiện. Việc thiếu quy định cụ thể dẫn đến nhiều rủi ro như lừa đảo, rửa tiền và thất thu thuế. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho tiền số đang trở thành một nhu cầu cấp thiết để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường. 

Bộ Tài chính hiện đã được giao, ngay trong tháng 3 này sẽ báo cáo Chính phủ ban hành một Nghị quyết thí điểm để quản lý các hoạt động liên quan đến tài sản ảo, tài sản mã hóa. Theo đó, cho phép thí điểm xây dựng, đưa vào vận hành sàn giao dịch tiền ảo để các nhà đầu tư, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam tham gia, có nơi để giao dịch, có nơi để làm các động tác đầu tư, mua bán, được tổ chức bởi những đơn vị doanh nghiệp được Nhà nước cho phép.  Tại đây, Nhà nước sẽ bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của các tổ chức cá nhân khi tham gia vào hoạt động trên thị trường này.

Bộ Tài chính được giao chủ trì phối hợp với các bộ ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan để sớm xây dựng quy định, pháp quy, pháp luật cho phép các doanh nghiệp, các tổ chức của Việt Nam có thể phát hành tài sản ảo của mình để huy động nguồn lực tài chính, phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát triển tổ chức đó. Qua đó, phát triển chung đối với nền kinh tế của Việt Nam, cũng như phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng, bắt kịp xu thế chung phát triển của thế giới và khu vực về tài sản ảo, tài sản số.

Trả lời PV Dân Việt về vấn đề sàn giao dịch tiền số, chuyên gia Fintech (tài chính công nghệ) Lê Minh Hải - CEO của Công ty Tài chính Việt cho biết, việc Chính phủ cho phép nghiên cứu áp dụng cơ chế thí điểm có kiểm soát để thành lập sàn giao dịch cho hoạt động tiền số là một bước ngoặt đáng chú ý trong cách tiếp cận của Việt Nam với tiền số. Tuy nhiên nhiều câu hỏi được đặt ra, đặc biệt là về mô hình vận hành và tính khả thi trong bối cảnh hiện tại.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài Chính Nguyễn Đức Chi, Bộ Tài chính đã triển khai, rà soát, rất khẩn trương xem những lĩnh vực, những quy định luật pháp trong lĩnh vực chức năng của Bộ Tài chính. Sàn giao dịch được tổ chức bởi những đơn vị, doanh nghiệp được Nhà nước cấp phép. Nhà nước sẽ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tổ chức, cá nhân khi tham gia vào thị trường tiền số.

"Mỗi mô hình vận hành đều có thuận lợi và khó khăn. Tuy nhiên theo tôi, mô hình tư nhân vận hành với sự giám sát của Nhà nước có lẽ phù hợp nhất với Việt Nam thời điểm này. Bởi đây là mô hình phổ biến tại các quốc gia đã hợp pháp hóa tiền số như Mỹ, Nhật Bản, Singapore. Các sàn giao dịch tiền số tại đây do doanh nghiệp tư nhân điều hành, nhưng phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về vốn, an toàn giao dịch, bảo vệ người dùng", ông Hải chia sẻ.

Theo ông Hải, nên áp dụng mô hình "sandbox" (thử nghiệm có kiểm soát) như Singapore, nghĩa là thử nghiệm trước khi triển khai rộng rãi. Cần có cơ quan giám sát độc lập để tránh các vấn đề như thao túng giá, rửa tiền.

Singapore là một trong những trung tâm tài chính hàng đầu thế giới và có cách tiếp cận tiên tiến trong việc quản lý công nghệ tài chính (FinTech), bao gồm cả tiền số. Cơ quan quản lý chính chịu trách nhiệm về sandbox (môi trường thử nghiệm có kiểm soát) liên quan đến tiền số và FinTech tại Singapore là Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS - Monetary Authority of Singapore).

Sandbox trong quản lý tài chính tại Singapore cho phép các công ty Fintech và tiền số thử nghiệm sản phẩm/dịch vụ mới trong một môi trường kiểm soát trước khi chính thức triển khai ra thị trường. Điều này giúp thúc đẩy đổi mới nhưng vẫn đảm bảo an toàn và tuân thủ các quy định.

"Công ty có thể thử nghiệm sản phẩm mà không phải tuân thủ tất cả các quy định tài chính ngay lập tức. Có thời gian thử nghiệm nhất định (thường từ 6-12 tháng). Được miễn trừ một số yêu cầu pháp lý tùy theo mức độ rủi ro. MAS giám sát chặt chẽ để đảm bảo không ảnh hưởng tiêu cực đến người tiêu dùng và hệ thống tài chính", chuyên gia Fintech Lê Minh Hải nêu.

Trong khi đó, ông Phan Đức Trung – Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam cho biết, các quốc gia khác, đặc biệt là Singapore, Nhật Bản, và Thụy Sĩ, đang đi đầu trong việc xây dựng khung pháp lý cho tài sản số. Việt Nam có thể học hỏi mô hình quản lý tài sản số từ một số quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này như Hoa Kỳ, Thái Lan, Hồng Kông, Trung Quốc…

Thực tế hiện nay đặt ra yêu cầu phải quản lý, giám sát tài sản số, tiền số. Việc sớm quản lý với loại tài sản này sẽ mang lại lợi ích rất lớn cho nền kinh tế, giúp kiểm soát chủ quyền tiền tệ, giảm rủi ro thất thu thuế cũng như ngăn chặn rửa tiền, lừa đảo, tài trợ khủng bố…

"Việc thử nghiệm sẽ giúp cơ quan quản lý hiểu rõ hơn về rủi ro và lợi ích của tiền số, từ đó đưa ra quy định phù hợp. Mặt khác, một môi trường thử nghiệm minh bạch sẽ khuyến khích các công ty fintech, sàn giao dịch tiền số, và startup blockchain hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, giảm thiểu rủi ro lừa đảo. Và tựu trung lại, việc thành lập sàn giao dịch tiền số đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cơ chế vận hành, danh mục tài sản giao dịch, quy định thuế và pháp lý, cũng như các biện pháp KYC/AML", ông Hải nhấn mạnh.

×