Xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình, bất ngờ cụ già "lên sóng" nói tiếng Anh, cả làng ngày nào cũng như đi ăn cỗ

Giữ lửa di sản từ gian bếp nhà sàn với các món đặc sản truyền thống

Đón chúng tôi trong nếp nhà sàn truyền thống ở Nho Quan là bà Đinh Thị Tấn (63 tuổi) thôn Nga 2, xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình, dáng vẻ đôn hậu, gọn gàng trong bộ trang phục dân tộc Mường, gợi cảm giác về một nhịp sống bình dị nơi thung lũng.

Ít ai ngờ rằng, phía sau vẻ ngoài giản dị ấy lại là người đã đặt những viên gạch đầu tiên cho du lịch cộng đồng tại địa phương.

Đôi bàn tay từng gắn chặt với cán cuốc, với những mùa lúa “bán mặt cho đất” nay thoăn thoắt pha trà, chuẩn bị không gian đón khách.

Bà Đinh Thị Tấn thôn Nga 2, xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình-một trong những người cao tuổi đang học tiếng Anh tốt lên để phục vụ du lịch cộng đồng trong bối cảnh địa phương ngày càng thu hút khách du lịch nước ngoài, đặc biệt là tệp khách du lịch đến từ châu Âu, Bắc Mỹ...

Bên chén trà nóng, bà Tấn kể về một “gia tài” đặc biệt của đời mình. Những năm đầu thập niên 90, khi Nho Quan còn chưa có điện, chưa có đường nhựa, bà bắt đầu nấu những món ăn truyền thống bán cho khách ghé bản để thăm rừng Cúc Phương.

Chính từ những cuộc gặp gỡ giản dị ấy, một du khách người Đức đã cảm mến sự chân chất, hiếu khách và kiên nhẫn dạy bà những từ vựng tiếng Anh đầu tiên vào năm 1991.

Những mẩu giấy cũ ghi chép từ vựng được bà nâng niu học, chỉ với mong muốn giản dị: hiểu khách và kể cho họ nghe cái đẹp của bản mình.

Du lịch cộng đồng ở Nho Quan dần được hình thành. Khi mô hình này phát triển, vốn tiếng Anh năm xưa trở thành công cụ giúp bà tự tin chào hỏi, giới thiệu món ăn và kể câu chuyện văn hóa bản làng với du khách quốc tế.

Bà Đinh Thị Tấn, xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình (địa phận huyện Nho Quan trước đây) đang chuẩn bị các món ăn truyền thống của người Mường.

Khi chiều buông, cái lạnh vùng cao bắt đầu thấm dần, gian bếp nhà sàn đã đỏ lửa từ sớm.

Các bà, các mẹ ở tuổi trên dưới 60 là những người giữ vai trò chính trong việc chuẩn bị mâm cơm truyền thống đãi khách, dưới sự hỗ trợ lặng lẽ của các ông. Người chẻ củi, nhóm bếp, người phụ giúp sơ chế thực phẩm.

Trên mâm cơm ấy là gà đen thả bản, cá suối nướng than hồng, xôi đồ từ gạo nếp cau thơm dẻo, bánh chưng gói lá rừng và những đĩa rau hái từ sườn núi….

Khi bữa cơm khép lại trong hơi ấm của gian nhà sàn, khoảng cách giữa chủ và khách dường như cũng được xóa nhòa.

Anh Đinh Văn Thắng đang livestream quảng bá du lịch xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình (địa phận huyện Nho Quan trước đây).

Chính từ sự ấm áp ấy, những câu hát dân tộc Mường bắt đầu cất lên. Tiếng hát vang lên tự nhiên như một phần tiếp nối của bữa cơm, của câu chuyện vừa được sẻ chia.

Các bà, các mẹ dù đã ở tuổi xế chiều vẫn giữ được giọng hát trong trẻo, đầy nội lực. Những điệu Thường Rang, Bộ Mẹng ngân vang giữa sương chiều và làn khói bếp bảng lảng, khiến du khách dù không hiểu hết ca từ, vẫn lặng đi vì xúc động.

“Khi du dịch cộng đồng manh nha ở Cúc Phương tôi được sự ủng hộ của chính quyền địa phương tạo điều kiện cho tôi được đi học và thăm quan các mô hình từ đó tôi làm du lịch ngày một chuyên nghiệp hơn.

Làm ruộng vất vả lắm. Giờ làm du lịch được quảng bá văn hóa người Mường đến du khách, tôi thấy mình như trẻ lại”, bà Tấn trải lòng.

Khi người trẻ bắc nhịp cầu công nghệ "nối bờ vui du lịch"

Niềm vui không chỉ dừng lại ở sự đổi thay mà còn mở ra một hành trình tiếp nối. Đó là khi những giá trị văn hóa bản địa, vốn được gìn giữ âm thầm qua nhiều thế hệ, nay bắt đầu được trao lại cho lớp trẻ bằng những cách làm mới.

Trong gian bếp nhà sàn rực lửa, sự gặp gỡ giữa hai thế hệ diễn ra rất tự nhiên. Anh Đinh Văn Thắng - một người trẻ tâm huyết với văn hóa bản địa, lặng lẽ điều chỉnh góc máy smartphone.

Còn các bà, các cô trong bộ váy truyền thống chuẩn bị bước vào buổi livestream giới thiệu món ăn và không gian sinh hoạt của người Mường.

Ánh lửa hồng hắt lên những gương mặt hiền hậu, tạo nên lát cắt sinh động của du lịch cộng đồng Cúc Phương. Nơi truyền thống và hiện đại không đối lập, mà song hành.

Chia sẻ về lựa chọn gắn bó với bản làng, anh Thắng cho biết: “Người trẻ chúng tôi có lợi thế về công nghệ, nhưng nếu không có các bà, các mẹ thì sẽ không có câu chuyện để kể. Điều quan trọng là làm sao để văn hóa được giữ nguyên giá trị, nhưng cách kể phải phù hợp với thời đại”.

Anh Thắng lan tỏa cho công nghệ số cho cộng đồng người Mường, xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình (địa bàn huyện Nho Quan trước đây).

Với anh, mỗi buổi livestream không chỉ là quảng bá du lịch, mà còn là cách đưa đời sống văn hóa bản địa ra khỏi không gian nhà sàn, kết nối với thế giới rộng lớn hơn.

Sự học hỏi giữa hai thế hệ diễn ra hằng ngày, giản dị mà bền bỉ. Người trẻ mang công nghệ, mạng xã hội về bản.

Người già truyền lại từng nếp gấp của thổ cẩm, từng bí quyết đồ xôi sao cho dẻo thơm, nấu ốc núi, măng rừng sao cho giữ trọn hương vị núi rừng.

Không có khoảng cách thế hệ, chỉ có sự sẻ chia và bổ trợ, để những giá trị truyền thống không bị mai một và được kể lại bằng một ngôn ngữ mới.

“Làm du lịch cộng đồng không phải là làm cho khác đi, mà là giúp người trong bản tự tin hơn với những gì mình đang có”, anh Thắng cho biết thêm.

Cách làm ấy khiến du lịch Cúc Phương không chỉ dừng ở dịch vụ lưu trú hay ẩm thực, mà trở thành một câu chuyện văn hóa sống động, nơi du khách được trải nghiệm cả không gian, con người và chiều sâu di sản.

Rời Cúc Phương khi sương muối bắt đầu giăng lối, hình ảnh bếp lửa hồng và nụ cười rạng rỡ của người phụ nữ Mường bên chiếc smartphone vẫn còn đọng lại.

Giữa đại ngàn, những “báu vật nhân văn” đang cùng lớp trẻ miệt mài bắc nhịp cầu nối bản làng với năm châu, để di sản không chỉ được giữ gìn như một ký ức, mà tiếp tục sống động trong đời sống hôm nay.

×