Bán măng sạch online, mở lối thoát nghèo cho nhiều phụ nữ dân tộc ở xã Trường Sơn (Quảng Trị)

Khi sinh kế cũ không còn đủ nuôi giấc mơ thoát nghèo

Xã Trường Sơn nằm giữa đại ngàn phía tây Quảng Trị, nơi đồng bào Bru–Vân Kiều sinh sống qua nhiều thế hệ. Ở mảnh đất này, rừng gắn bó với đời sống người dân như máu thịt.

Bao năm nay, sinh kế của nhiều gia đình vẫn dựa vào việc vào rừng bẻ măng, tìm mật ong, hái lâm sản phụ. Cuộc sống vì thế luôn trong trạng thái “được mùa thì đủ ăn, mất mùa lại thiếu thiếu đói”.

Chị Hồ Thị Tương, thành viên Hợp tác xã (HTX) Măng Giang Trường Xuân, nhớ lại: “Đời sống của bà con ở đây cũng như bản thân tôi, đa số đều sống nhờ rừng. Ngày nào cũng đi tìm măng, tìm mật. Nhưng làm vậy mãi thì chỉ đủ ăn, rất khó thoát nghèo”.

Không chỉ phụ thuộc vào rừng, nhiều bản làng ở Trường Sơn còn chịu ảnh hưởng từ hoạt động khai thác khoáng sản.

Tại bản Khe Ngang, bụi mỏ đá phủ dày khiến rau màu không phát triển, bưởi, cam ra hoa nhưng không đậu quả. Đất canh tác ít, môi trường khắc nghiệt, sinh kế truyền thống dần trở nên bấp bênh.

Chị Nguyễn Thị Quyên, người Kinh lấy chồng là người Vân Kiều, tâm sự: “Nhiều đêm tôi nằm nghĩ, nếu cứ sáng lại vào rừng lấy măng thì cả đời cũng không thoát được nghèo. Nhưng muốn làm cái mới thì mình lại sợ, lại e dè, không biết bắt đầu từ đâu”.

Nỗi e dè ấy cũng là tâm lý chung của nhiều phụ nữ Vân Kiều, những người quen việc nương rẫy, ít tiếp xúc với thị trường, càng chưa từng nghĩ đến chuyện bán hàng, quảng bá sản phẩm hay ứng dụng công nghệ.

Trồng tre lấy măng, bán hàng online: Chuyển đổi số mở lối sinh kế mới

Bước ngoặt đến khi mô hình trồng tre lấy măng được triển khai tại Trường Sơn, gắn với HTX Măng Giang Trường Xuân và sự đồng hành của các tổ chức phát triển. Thay vì áp đặt mô hình, dự án bắt đầu từ chính điều kiện tự nhiên và nhu cầu của người dân.

Với địa hình dốc, đất ven suối, khí hậu ẩm mát, cây tre được đánh giá là lựa chọn phù hợp. Tre dễ sống, ít công chăm sóc, bám đất tốt, giúp chống xói mòn và giảm bụi từ mỏ đá. Trong khi nhiều loại cây trồng khác khó phát triển, tre vẫn cho măng đều đặn, mang lại nguồn thu ổn định.

Chị Hồ Thị Tương chia sẻ:“Khi dự án vào, bà con được tập huấn rất kỹ, giải thích giống tre nào phù hợp với đất ở đây. Tôi thấy măng là phù hợp nhất, vừa dễ trồng, vừa chống được cát bụi, lại rất dễ bán”.

Không dừng lại ở việc hỗ trợ giống và phân bón, các lớp tập huấn khoa học kỹ thuật được tổ chức thường xuyên, giúp bà con nắm vững quy trình trồng, chăm sóc, thu hái măng theo hướng an toàn. Đặc biệt, phụ nữ được khuyến khích tham gia các khâu quan trọng, từ sản xuất đến tiêu thụ.

Khi đã có sản phẩm, câu chuyện chuyển sang một giai đoạn mới chính là chuyển đổi số trong tiêu thụ nông sản. Thông qua HTX, các sản phẩm măng được sơ chế, đóng gói, dán nhãn mác rõ ràng, xây dựng bộ nhận diện sản phẩm. Phụ nữ được hướng dẫn cách chụp ảnh, giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội, tham gia các kênh bán hàng online.

Ông Nguyễn Viết Tâm - Giám đốc HTX Măng Giang Trường Xuân, cho biết: “Mong muốn của HTX là vừa tạo việc làm cho bà con, vừa có nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định. Dự án còn hỗ trợ xây dựng bộ nhận diện sản phẩm, giúp măng do bà con làm ra được công nhận là sản phẩm an toàn”.

Với chị em phụ nữ, sự thay đổi không chỉ nằm ở thu nhập mà còn ở sự tự tin. Chị Nguyễn Thị Luyên, thành viên HTX, nói: “Những năm đầu trồng thì chưa có măng thu hoạch, nhưng đến khi có măng rồi thì thấy trồng măng vẫn dễ hơn vào rừng kiếm măng như trước đây. Mình chủ động được thời gian, lại không phải đi xa, nguy hiểm”.

Theo bà Trần Thanh Hiền, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trường Sơn, mô hình đã mang lại những tác động tích cực rõ rệt: “Khi chị em có thêm thu nhập, gia đình ổn định hơn, con cái được đi học đầy đủ. Quan trọng hơn là chị em tự tin hơn, dám nghĩ, dám làm”.

Ở góc độ cộng đồng, ông Hồ Vân Nam, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận bản Khe Ngang, đánh giá: “Trước đây bà con vất vả lắm, phải vào rừng tìm măng. Nay có mô hình trồng tre lấy măng, lại được hỗ trợ giống, phân bón, tôi thấy rất hiệu quả, vừa có thu nhập, vừa hạn chế khai thác rừng tự nhiên”.

Theo ông Phạm Mậu Tài - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông thôn (CRRD), Trưởng ban Quản lý dự án tại Quảng Trị, thành công của mô hình đến từ sự liên kết nhiều bên: “Chính quyền địa phương, HTX, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia. Chúng tôi tập trung vào tập huấn kỹ thuật, chuyển giao kiến thức và hỗ trợ kết nối thị trường”.

Các chuyên gia cho rằng, từ mô hình măng sạch, Trường Sơn còn có thể phát triển theo hướng nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch cộng đồng. Bà Phạm Thị Thơ - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hệ thống Nông nghiệp (CASRAD), nhận định: “Sự đồng hành ở đây xuất phát từ chính ý tưởng của bà con, từ tri thức bản địa và sản phẩm sẵn có mà còn là nền tảng để phát triển bền vững”.

Theo bà Thơ, Từ những mầm tre ven suối, một con đường mới đang mở ra cho phụ nữ Bru–Vân Kiều ở Trường Sơn. Đó là con đường thoát nghèo dựa trên khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số và sự tự tin của chính người trong cuộc.

×