"Có trường hợp đóng dấu mật không phải để bảo vệ lợi ích quốc gia mà để an toàn cho người ký"

Chiều 7/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi).

Đại biểu Nguyễn Phương Thuỷ (Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp) mở đầu phần phát biểu bằng một con số mà theo bà, không cơ quan thống kê nào có thể trả lời chính xác, đó là tổng số văn bản, tài liệu bị đóng dấu mật đang tồn tại trong hệ thống cơ quan nhà nước hiện nay là bao nhiêu?

Bà Thủy khẳng định có không ít tài liệu đang bị mật hóa vượt mức yêu cầu, gây ra những thiệt hại, lãng phí một cách công khai cho quản trị công, minh bạch quốc gia và quyền tiếp cận thông tin của người dân.

Thực tiễn cho thấy, việc đóng dấu mật đã trở thành một "phản xạ hành chính" ở nhiều nơi. Cứ tài liệu liên quan đến công tác cán bộ, tài liệu trong quá trình soạn thảo đều được đóng mật. Thậm chí, nhiều nội dung đã được báo chí đưa tin rộng rãi nhưng vẫn tiếp tục được bảo vệ dưới con dấu này.

"Có trường hợp cơ quan, tổ chức đóng dấu mật không phải để bảo vệ lợi ích quốc gia mà để an toàn cho người ký, để tránh bị chất vấn, tránh phải giải trình hoặc thậm chí để che giấu thông tin", bà Thuỷ nói.

Đại biểu cho rằng thực tế này đang tạo ra gánh nặng không nhỏ trong quản lý, đồng thời gây khó khăn cho chính hoạt động giám sát, xây dựng pháp luật của Quốc hội khi không thể tiếp cận, viện dẫn công khai những tài liệu không thực sự có nội dung mật nhưng chưa được giải mật.

Cùng nêu bất cập này, đại biểu Phạm Văn Hoà (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ băn khoăn về phạm vi bí mật nhà nước. Ông nêu nghịch lý khi nhiều báo cáo về tài chính, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội được đóng dấu mật nhưng sau đó lại được thảo luận công khai, phát thanh, truyền hình trực tiếp tại hội trường Quốc hội.

Đại biểu cũng bày tỏ băn khoăn về sự cần thiết của việc mật hóa thông tin quy hoạch nông thôn, đô thị hay cả thông tin khí tượng thủy văn, những nội dung vốn cần được công khai rộng rãi cho người dân.

Đại biểu phân tích, nguyên nhân của tình trạng trên đến từ việc quy định pháp luật còn rộng, chưa có tiêu chí định lượng cụ thể để phân biệt đâu là bí mật cần bảo vệ, đâu là thông tin cần công khai. Cùng với đó là sự thiếu vắng chế tài xử lý hành vi lạm dụng và khoảng trống pháp lý đối với các "tài liệu lưu hành nội bộ". Sự thiếu rõ ràng này vô tình trở thành rào cản cho chuyển đổi số và cải cách hành chính.

Một nghịch lý khác cũng được chỉ ra là thủ tục "mật hóa thì dễ, giải mật thì khó". Trong khi việc xác định tài liệu mật chỉ cần người đứng đầu quyết định, thì việc giải mật lại đòi hỏi phải thành lập cả một hội đồng với quy trình phức tạp, dẫn đến tình trạng "đóng mật rồi để đó".

Hệ quả là nhiều tài liệu cần được công khai để phục vụ minh bạch và kiểm soát quyền lực lại bị treo trong trạng thái mật kéo dài nhiều năm.

Để khắc phục, các đại biểu đề xuất cần cụ thể hóa phạm vi bí mật nhà nước, rà soát chặt chẽ danh mục theo hướng chỉ giới hạn những trường hợp thực sự cần thiết. Bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi lạm dụng việc xác định mật để che giấu thông tin, né tránh trách nhiệm, đồng thời phải có chế tài xử lý rõ ràng.

Bên cạnh đó, thủ tục giải mật cần được đơn giản hóa, giao thẩm quyền trực tiếp cho người đứng đầu cơ quan đối với các tài liệu không còn lý do bảo vệ.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho rằng quy định cấm "chuyển mục đích sử dụng máy tính... khi chưa loại bỏ bí mật nhà nước" là chưa đủ, mà cần yêu cầu phải loại bỏ hoàn toàn bằng các biện pháp kỹ thuật chuyên dụng và có xác nhận của cơ quan thẩm quyền.

Theo nữ đại biểu, phạm vi bí mật nhà nước phải được thường xuyên rà soát, điều chỉnh theo hướng thu hẹp tối đa để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động công khai thông tin và chuyển đổi số.

Theo bà, nguyên tắc này sẽ tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan chủ động giải mật những thông tin không còn cần thiết, thúc đẩy tính minh bạch và tránh lạm dụng đóng dấu mật.

×