Người trong cuộc kể chuyện “sắp xếp lại giang sơn”: Trách nhiệm lớn lao nhưng cũng là vinh dự đặc biệt

Nhân dịp đầu năm mới, Dân Việt đã có cuộc trò chuyện với Vụ trưởng Phan Trung Tuấn về những dấu ấn đặc biệt này.

Trước hết, xin chúc mừng ông đã vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba với nhiều đóng góp trong tham mưu, triển khai các nhiệm vụ trọng tâm của ngành, nhất là trong bối cảnh thực hiện cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy. Nhìn lại năm 2025 vừa đi qua, ông sẽ nói điều gì?

- Xin cảm ơn lời chúc mừng của Dân Việt. Với chúng tôi, 2025 là một năm có ý nghĩa lịch sử, một hành trình cải cách mà chúng tôi gọi đó là một cuộc cải cách mạng về sắp xếp bộ máy và sắp xếp lại giang sơn - nơi bộ máy nhiều tầng nấc được thay thế bằng một bộ máy tinh gọn và chính quyền địa phương 3 cấp được thay thế bằng chính quyền địa phương 2 cấp gọn nhẹ, minh bạch, hiện đại và luôn đặt người dân ở vị trí trung tâm.

Trong năm 2025, nước ta đã thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính (ĐVHC) các cấp với quy mô lớn nhất trong lịch sử, sắp xếp, sáp nhập các ĐVHC cấp tỉnh, cấp xã, không tổ chức ĐVHC cấp huyện, sau sắp xếp cả nước có 34 ĐVHC cấp tỉnh (giảm 29 ĐVHC cấp tỉnh), 3.321 ĐVHC cấp xã (giảm 6.714 ĐVHC cấp xã) và chấm dứt hoạt động của 696 ĐVHC cấp huyện.

Những kết quả đạt được đã chứng minh cho tầm nhìn đúng đắn và quyết tâm đổi mới của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, của Quốc hội, của Chính phủ trong cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; được cán bộ, đảng viên, Nhân dân đồng tình ủng hộ, dư luận quốc tế đánh giá cao.

Lãnh đạo Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Nội vụ từng nhận định khối lượng công việc năm 2025 là "đồ sộ và lịch sử". Là người trong cuộc, trực tiếp tham mưu cho những quyết sách "sắp xếp lại giang sơn", ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về áp lực này?

- Đúng như Lãnh đạo Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Nội vụ đánh giá, năm 2025 là một năm có thể nói đã hoàn thành một khối lượng công việc đồ sộ. Được sự phân công của Đảng ủy Chính phủ, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nội vụ đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan trực tiếp tham mưu nhiều nhiệm vụ quan trọng trong cuộc cách mạng “sắp xếp lại giang sơn”.

Có thể kể đến việc xây dựng Đề án tổng thể sắp xếp ĐVHC các cấp gắn với mô hình chính quyền 2 cấp; tham mưu trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15; hay việc thẩm định toàn bộ hồ sơ Đề án của các địa phương.

Từ 23 hồ sơ của 23 cặp tỉnh, chúng tôi tổng hợp thành 1 hồ sơ Đề án của Chính phủ về sắp xếp cấp tỉnh. Từ 63 hồ sơ của các tỉnh, thành phố cũ, chúng tôi chắt lọc, xây dựng thành 34 hồ sơ Đề án sắp xếp cấp xã cho 34 tỉnh, thành phố mới để trình Quốc hội.

Song song với đó, để mô hình chính quyền 2 cấp có hành lang pháp lý vận hành, Bộ cũng kịp thời tham mưu ban hành các Luật sửa đổi như Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức... cùng hàng loạt văn bản hướng dẫn khác.

Ngoài ra, với trọng trách là cơ quan thường trực của Chính phủ, Bộ Nội vụ đã và đang đóng vai trò là đầu mối tháo gỡ khó khăn, hướng dẫn, và hỗ trợ các địa phương trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Dư luận vẫn ấn tượng với tinh thần "vừa chạy vừa xếp hàng", làm việc xuyên lễ tết của cán bộ ngành Nội vụ, đặc biệt là Vụ Chính quyền địa phương trong giai đoạn cao điểm sáp nhập từ 63 xuống 34 tỉnh, thành. Ông có kỷ niệm nào đáng nhớ về quãng thời gian "lửa thử vàng" đó?

- Quả thực đó là những ngày tháng không thể quên. Khi nhận nhiệm vụ chủ trì tham mưu các Đề án sắp xếp và hoàn thiện thể chế, chúng tôi xác định ngay đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng.

Ngay sau khi có Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025, Vụ đã phát động đợt thi đua cao điểm, tranh thủ từng giờ, từng phút với tinh thần “làm ngày không đủ, tranh thủ làm đêm”, đa số Lãnh đạo và công chức của Vụ thường xuyên làm việc ngoài giờ kể cả ngày nghỉ, ngày lễ với phương châm “làm hết việc chứ không làm hết giờ”.

Cao điểm nhất là khi thẩm định và xây dựng hồ sơ Đề án sắp xếp ĐVHC cấp tỉnh, cấp xã trình Chính phủ trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Nhận chỉ đạo trực tiếp từ Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà (nay là Phó Thủ tướng Chính phủ) về việc phải tập trung mọi nguồn lực, làm việc "thần tốc, thận trọng, không kể ngày đêm", chúng tôi đã dốc toàn lực.

Do đó, ngay khi Nhận được hồ sơ Đề án của các địa phương, được sự đồng ý của Bộ Trưởng, Lãnh đạo Bộ Nội vụ, Vụ Chính quyền địa phương đã tổ chức làm việc xuyên suốt dịp nghỉ Lễ 30/4 và 1/5 (5 ngày nghỉ) với 100% quân số để thực hiện các nhiệm vụ: Xây dựng Báo cáo và tổng hợp số liệu phục vụ nhiệm vụ thẩm định và trình Đề án sắp xếp ĐVHC cấp tỉnh, cấp xã; Xây dựng Tờ trình, Đề án chung, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về sắp xếp 52 ĐVHC cấp tỉnh; Xây dựng Đề án sắp xếp ĐVHC cấp xã đối với 34 tỉnh, thành phố tỉnh/thành phố được hình thành mới sau khi sáp nhập ĐVHC cấp tỉnh; Chuẩn bị tài liệu, báo cáo phục vụ Bộ trưởng tham dự các Phiên họp, kỳ họp về sắp xếp ĐVHC.

Với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, Vụ Chính quyền địa phương đã tham mưu Bộ Nội vụ hoàn thành việc thẩm định và trình Chính phủ Đề án sắp xếp ĐVHC cấp tỉnh, cấp xã trước thời hạn.

Động lực nào đã giúp ông và các đồng nghiệp vượt qua "núi" công việc và áp lực khổng lồ như vậy?

- Việc sắp xếp ĐVHC và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là giai đoạn cải cách hành chính chưa từng có tiền lệ - mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn, toàn diện hơn, đòi hỏi sự quyết tâm của toàn bộ hệ thống chính trị.

Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã lãnh đạo, chỉ đạo xuyên suốt, thường xuyên theo sát việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Với sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; xác định đây là các nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng và cấp bách được giao thực hiện trong thời khắc có ý nghĩa lịch sử đưa đất nước vào giai đoạn phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới của dân tộc, với trách nhiệm vô cùng lớn lao nhưng cũng là vinh dự đặc biệt.

Cán bộ, công chức Bộ Nội vụ nói chung và Vụ Chính quyền địa phương nói riêng nhận thức được trách nhiệm, sứ mệnh của bản thân trong “thời khắc được gọi là kỷ nguyên vươn mình của đất nước”, cùng với sự chỉ đạo sát sao của đồng chí Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà (nay là Phó Thủ tướng Chính phủ), toàn thể Lãnh đạo, cán bộ, công chức của Bộ đã làm ngày, làm đêm, làm việc cả ngày nghỉ với sự quyết tâm cao, nỗ lực lớn để phấn đấu bằng mọi giá phải hoàn thành nhiệm vụ với kết quả cao nhất, thời gian sớm nhất có thể.

Sau nửa năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã bắt đầu đi vào ổn định. Ông đánh giá thế nào về thực tế vận hành, những "điểm nghẽn" còn tồn tại và bài học kinh nghiệm rút ra?

- Việc sắp xếp lại ĐVHC, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là bước đổi mới về tổ chức hành chính, mà còn mở ra “không gian phát triển mới” cho hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Chủ trương này đánh dấu bước đột phá lớn trong tái cấu trúc bộ máy nhà nước: hướng tới một bộ máy hiện đại, liêm chính, tinh gọn, phục vụ người dân và chịu trách nhiệm rõ ràng.

Sau 6 tháng, bộ máy mới đã vận hành ổn định, đi vào nề nếp và phát huy hiệu quả rõ rệt, nhận được sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân. Mối quan hệ giữa các cấp chính quyền minh bạch hơn, phân cấp phân quyền mạnh mẽ hơn theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Chúng ta đang chuyển dịch thực sự từ tư duy "quản lý" sang "quản trị", lấy sự phục vụ người dân làm thước đo.

Bên cạnh những kết quả tích cực, giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vẫn còn một số khó khăn, chủ yếu liên quan đến khối lượng công việc tăng nhanh ở cấp xã, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ và năng lực, kỹ năng số của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức chưa theo kịp yêu cầu mới, có thể ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ người dân.

Trước thực tế đó, Trung ương Đảng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp; đến nay, thể chế cơ bản được hoàn thiện, các quy định về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, phân cấp, phân quyền được kịp thời điều chỉnh, cơ sở vật chất và hạ tầng số ở cấp xã được tăng cường, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ được đẩy mạnh, đồng thời thủ tục hành chính tiếp tục được cắt giảm, đơn giản hóa, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Chính phủ và các Bộ ngành đã nhận diện rõ và đang triển khai đồng bộ các giải pháp tháo gỡ. Về bài học kinh nghiệm, qua thực tế 6 tháng, tôi cho rằng có 4 vấn đề cốt lõi:

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là ở cấp xã, hướng đến mục tiêu bộ máy tinh gọn “đủ việc, đủ người, đúng người”.

Ba là, đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin.

Và cuối cùng, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn cho các địa phương trong quá trình triển khai.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

×