Nhạc sĩ Trần Tiến: 108 ca khúc để đời và 70 ca khúc “không muốn mang đi hát với giun dế”

Sau bài viết “Nhạc sĩ Trần Tiến tiết lộ những người phụ nữ quan trọng nhất cuộc đời” đăng trên báo điện tử Dân Việt, tôi bất ngờ nhận được cuộc gọi từ chính nhạc sĩ Trần Tiến. Ông xin số điện thoại để gửi lời cảm ơn, rồi dành cho tôi những lời khen mộc mạc nhưng ấm áp. Từ đó, tôi có thêm dịp trò chuyện cùng ông, được nghe kể lại những câu chuyện âm nhạc bằng chính trải nghiệm của người trong cuộc.

Tôi còn may mắn được ông gửi tặng những bản thu thanh mộc mạc, với giọng hát vang lên tự nhiên như hơi thở đời sống. Khi là giai điệu quen thuộc khiến ai nghe cũng ngân nga, khi lại là khúc ca trầm lắng về người thợ xây, anh thương binh trở về làng dạy trẻ, hay người thiếu phụ bán dạo nuôi chồng tật nguyền. Với tôi, đó là một cơ duyên hiếm có và đáng trân trọng.

Nếu nhiều nhạc sĩ dùng âm nhạc để vẽ giấc mơ, thì Trần Tiến dùng nó để chép lại đời thực. Một đời thực có bụi, có máu, có nụ cười và nước mắt. Có quê nghèo, có phố thị, có đồng bằng, cao nguyên và cả những khúc quanh tâm hồn không thể đặt tên. Dưới lớp bụi của tuổi thơ cơ cực, dưới tiếng cười hào sảng của người đàn ông tưởng chừng chẳng bao giờ biết buồn, là một tâm hồn đa diện. Một con người luôn tìm thấy chất nhạc ngay trong rối ren thường nhật. Một nghệ sĩ mang trái tim đầy những nỗi cô đơn khôn tả, nhưng vẫn chọn cống hiến bằng tất cả niềm tin vào cái đẹp, vào sự tử tế, vào con người.

Ở tuổi 78, nhạc sĩ Trần Tiến quyết định gom lại 108 bài hát trong sự nghiệp gần nửa thế kỷ, như một cách để tổng kết và trao gửi di sản âm nhạc của mình. Trong kho tàng ấy, có những bài hát đã trở thành kinh điển, vang lên từ nông thôn đến thành thị, từ sân khấu lớn đến quán cà phê nhỏ. Nhưng cũng có những bài ít người biết, chưa từng ra mắt công chúng, chỉ lặng lẽ tồn tại như những nốt trầm trong nhật ký tâm hồn ông. Mỗi ca khúc đều mang một sắc thái riêng, như 108 viên đá thô mộc nhưng bền bỉ sáng lên dưới ánh nắng thời gian.

Hôm nay, tôi có cơ hội lắng nghe ông chia sẻ nhiều hơn về “bảo tàng” ấy qua hình thức kết nối trực tuyến. Buổi trò chuyện này không chỉ là hành trình trở lại với những ca khúc từng bừng cháy khát vọng sống hay lắng đọng chiêm nghiệm, mà còn là dịp để nghe ông nói về hiện tại: đời sống thường ngày, góc nhìn về thế hệ nghệ sĩ trẻ và ngọn lửa âm nhạc vẫn luôn âm ỉ cháy.

Xin chào nhạc sĩ Trần Tiến, tôi rất tò mò về quyết định gom 108 ca khúc suốt sự nghiệp lại thành một “di sản” của ông. Điều gì đã thôi thúc ông làm việc này?

- Sau khi tìm lại từng giai điệu cũ, nghe lại từng bản thu, tôi lựa chọn và “remaster” (điều chỉnh, nâng cấp) đúng 108 bài hát. Coi như một di sản để lại. Trời còn cho làm mà mình không còn sức nữa thì tiếc lắm. Tôi đang tìm cách lập một trang web, đưa lên để tặng mọi người cùng nghe khoảng 70 bài nữa chưa ai biết. Đây là việc làm cuối đời vì tôi cũng thấy không còn khoẻ nữa. Tôi không giữ lại cho cá nhân, mang xuống để hát với giun với dế ư? Tôi cũng không muốn công bố. Gió sinh ra để thổi, mây phải bay, lửa phải cháy, hoa phải nở mà không cần công bố.

Hiện tại, tôi cũng đã quyết định in tập nhạc của mình. Có thể chỉ một tháng nữa, cuốn sách “Trần Tiến - Người hát thơ mình” sẽ đến tay các bạn.

Trong 108 lyrics, có những bài hát trở thành "hiện tượng" cho đến tận ngày nay vẫn được người nghe nhớ đến, nhưng có bài hát nào ông đặt nhiều kỳ vọng nhưng lại không được đón nhận như mong đợi không?

- Thời của tôi, cứ sáng tác rồi để đó thôi. Vậy nên tôi cũng chẳng kỳ vọng bài hát của mình được đón nhận hay nổi tiếng. Có chăng là nhờ các ca sĩ nghe tôi hát nghêu ngao, họ thích bài nào thì xin mang đi hát. Những bài như “Mặt trời bé con”, “Vết chân tròn trên cát”,… là ví dụ. Nhạc sĩ Dương Thụ thích, rồi đưa cho ca sĩ hát, thế là mọi người biết. “Mẹ tôi” thì cháu Hà Trần mang bài hát từ trên bàn thờ của bà nội ra hát.

Nếu hỏi đâu là những ca khúc tôi thực sự yêu thích, thì đó là những bài mà bạn chưa biết đến. Bạn sẽ không bao giờ thấy bài hát của tôi in thành nốt nhạc, vì tôi đâu có in ra làm gì. Tôi cũng chẳng đi tập nhạc bao giờ. Thời của tôi, nó kỳ cục vậy đó.

Có bài hát nào ông phải bỏ dở giữa chừng vì “lệch cảm xúc”, rồi nhiều năm sau mới viết nốt không? Và có bài nào ra đời khi ông đang ốm, mệt, hay thậm chí say rượu không?

- Tôi chưa từng có bài hát nào phải bỏ giữa chừng vì lệch cảm xúc. Thường thì tôi viết trọn một bài trong khoảng 2 tiếng, sau đó cho vào… sọt rác riêng. Tôi gọi đó là “sọt ngẫu hứng”. Viết xong là quên đi. Vài năm sau, nếu còn nhớ thì tôi mang ra, chỉnh sửa lại rồi nghêu ngao hát trong những chuyến du ca. Có những bài như thế, sau này Hà Trần - cháu gái tôi, lục trong "sọt" thấy thích rồi hát, như “Chuyện tình thảo nguyên”, “Dòng sông mùa thu”... Nghe cháu hát, tôi khen bài hay. Cháu ngạc nhiên vì tôi không còn nhớ đó là bài mình từng viết.

Tôi chỉ viết nhạc khi cảm xúc đến, không viết để làm vừa lòng ai, nên cũng chẳng quan tâm bài hát có “lạ” hay không. Điều tôi quan tâm nhất là sự chân thật trong cảm xúc. Tuy nhiên, cũng có những bài ra đời khi tôi ở trạng thái bất thường. Chẳng hạn, sau khi xạ trị tia thứ 30, tôi muốn gục ngã. Tôi đã viết bài “Không gục ngã” để tự cứu lấy mình. Gần năm năm trôi qua, tôi vẫn hát bài đó mỗi khi muốn buông bỏ trước căn bệnh ung thư hiểm nghèo. Cho đến hôm nay, tôi vẫn đang cố vượt lên để trả lời phỏng vấn của bạn.

Bài “Sắc màu” ra đời ngay sau hai tiếng phẫu thuật trong bệnh viện, khi tôi nhìn thấy “một vầng sáng chói lóa” nơi cuối con đường đi về thế giới bên kia. Còn bài “Lơ mơ bia hơi” thì đúng là sáng tác khi tôi đang say cùng anh em trong hội nhạc sĩ. Bia đã viết nhạc, tôi hát theo, rồi cả nhóm cùng cười, uống, và quên luôn bài hát. Một năm sau, một khán giả tình cờ nghe và ghi lại, nhờ vậy bài hát mới được “cứu sống” và mang tên Trần Tiến.

Ông có thể kể thêm về những câu chuyện, cảm xúc hay kỷ niệm đằng sau một số ca khúc trong tập 108 bài hát, chẳng hạn như “Lắng nghe lòng đất”, “Chuyện tình phố Hiến”?

- Có những người thợ lầm lũi dưới mặt đất. Họ làm móng cho những ngôi nhà nhỏ, những cao tầng, những cây cầu lớn bắc qua sông. Không ai biết họ, chỉ biết công trình được dựng lên thôi. Như tháp Eiffel chẳng hạn. Tôi thường viết về những thân phận lặng lẽ, như anh thương binh trở về làng dạy trẻ, hay thiếu phụ bán dạo nuôi chồng tật nguyền. Chúng ta cảm ơn ánh sáng ngọn đèn, nhưng đừng quên người cầm đèn đứng trong bóng tối. Bài hát “Lắng nghe lòng đất” là một trong những câu chuyện như thế.

Tôi rất lạ khi thấy bạn thích phỏng vấn bài này. Hôm nay nghe lại, tôi thấy thích câu: “Có những lúc thấy buồn lắm/Những cuộc đời không mấy tiếng tăm/Những công trình dưới đất mãi âm thầm/Như mối tình câm/Có những lúc thấy mình vui/Những bạn bè quanh ta hồn nhiên/Và có những sớm mai thức dậy/Lòng chợt thấy yêu đời”. Bài này tôi đã quên đi 20 năm nay. Khi viết bằng máu thịt, thì muốn quên cũng không được. Người nghe mới đánh giá được cái hay của bài hát. Không ngờ bạn thích, tôi yên lòng đưa vào tập “108 khúc hát để lại”.

Còn với “Chuyện tình phố Hiến”, một ngày tôi đi qua phố Hiến và rẽ vào một hàng cơm. Ăn xong, bà bán cơm hỏi: “Chú cũng biết ăn chay à?”. Tôi hoàn toàn bất ngờ, tưởng là quán cơm bình thường. Vì rõ ràng tôi phải nhằn cái xương cá ra. Hỏi ra mới biết câu chuyện tình này: bà có chồng nhưng gặp một người đàn ông khác. Hai người yêu nhau, rồi chuyện gì cũng lộ ra. Người đàn ông buồn, uống rượu và không ăn đến chết. Người đàn bà buồn bỏ đi, vào chùa Nguyệt Hồ cắt tóc quy y, rồi lang thang sang Thái Lan. Mười năm sau trở về phố Hiến, bà thấy đứa con của người tình đi làm điếm. Bà mở quán cơm này và dạy con cách nấu đồ chay Thái Lan để sinh sống. Tôi đã ăn bữa cơm chay ấy và ngấn lệ. “Chuyện tình phố Hiến” là thế.

Còn những bài hát được sáng tác trong những năm gần đây như “Phiêu bạt”, “Thôi kệ”, “Cứ thế mà sống tiếp thôi”, ông có thể chia sẻ câu chuyện, cảm xúc hay thông điệp đằng sau chúng không?

- Tình cờ một lần tôi đi nhậu ở nhà hàng Lục Thủy, Hà Nội, bỗng gặp chị Khánh Ly. Hai chị em ôm nhau khóc, vì cả hai bỗng nhớ anh Trịnh Công Sơn. Chị bảo: “Anh Sơn suốt ngày nhắc đến Trần Tiến, một người bạn tri âm còn lại khi bạn bè đã di tản hết”. Chị không hiểu sao chúng tôi lại chơi thân nhau đến thế: một người trông man rợ, một người thì nhỏ bé, dịu dàng, điềm đạm. Tôi chỉ cười thôi, thầm nghĩ chính sự khác biệt đã đưa chúng tôi tìm đến nhau. Người này tìm thấy ở người kia cái mà mình không có.

Rồi chị nói: “Tiến ơi, tối nay chị hát đêm của chị, Tiến đến dự nhé”. Và trong đêm đó, khi chị chuẩn bị hát bài “Bên đời hiu quạnh”, chị giới thiệu tôi với khán giả rằng sinh thời anh Sơn rất thích Trần Tiến hát bài này, và chị muốn được hát cùng tôi. Khi lên sân khấu, tôi chợt nhìn thấy hàng chữ lớn ghi trên phông phía sau: tên của đêm diễn “Như một lời chia tay”. Tôi cười nói với khán giả: “Chị làm gì phải chia tay. Anh Sơn có nói lời chia tay nào đâu, cứ thế mà đi. Nhưng ca khúc của anh với tiếng hát Khánh Ly thì mãi mãi vẫn còn ở lại”.

Tôi động viên chị bằng cách ví von: “Cao bồi chỉ chết trên lưng ngựa, người nghệ sỹ chỉ chết bên cây đàn, không phải trong nhà an dưỡng. Chị cứ thế mà hát thôi, khi còn người muốn nghe mình hát”.

Hát xong, vào cánh gà, mấy nhà báo muốn xin lời bài hát. Tôi bảo, tôi có bài hát nào đâu, nhưng cứ gật bừa và hứa sẽ gửi các bạn ấy. Đâm lao thì phải theo lao. Thế là đêm ấy tôi viết xong bài “Phiêu bạt” và gửi tặng chị Khánh Ly trước, rồi mới đưa cho các nhà báo.

Ngày trẻ, tôi có một cô bạn gái, như nhiều chàng trai trẻ khác. Nhờ nhớ cô ấy, tôi viết được ba bài hát nổi tiếng. Một lần, tôi nhờ một chàng ca sĩ thường hát nhạc của tôi mang giùm lá thư tôi viết cho người xa cách. Anh bạn ca sĩ gặp tán và lấy luôn cô ấy làm vợ. Tôi buồn tâm sự với anh Sơn, anh chỉ nói: “Thôi kệ”. Tôi đi chiến đấu ở chiến trường, tự hào vì đã cống hiến hết mình cho Tổ quốc. Vậy mà một lần đến cơ quan, nhận tin giảm biên chế và ăn lương gác cổng. Tôi buồn, lại tâm sự với anh Sơn. Anh vẫn chỉ mỉm cười: “Thôi kệ”.

Năm 2024, tôi được mời tham gia một đêm nhạc ở Huế. Lại nghe giọng Huế nhu mì nói: “Thôi kệ”. Dường như đó là tinh thần của người đất Phật: biết buông bỏ mọi đau đớn, giận hờn, buồn chán để vui sống tiếp. Tôi viết bài hát “Thôi kệ” này với cảm xúc nhớ lời người anh thân yêu từng nói, nhớ nụ cười mỉm nhẹ nhàng của anh.

Hình như những năm gần đây, tôi thường viết nhạc để tự an ủi tuổi già của mình. Trong đó có “Thôi kệ” và “Cứ thế mà sống tiếp thôi”. Những bài hát nhắc nhở mình rằng: “Nếu sống không vui thì chết có chi buồn” và “Cứ thế đi về phía mặt trời. Vượt qua những ngày đen tối. Cứ thế mà sống tiếp thôi”.

Trong số các nghệ sĩ thể hiện nhạc của ông, ai là người hát đúng tinh thần bài hát nhất và khiến ông cảm thấy “được đồng cảm đến tận xương”?

- Thời của tôi, có Sỹ Thanh với “Đôi mắt mang hình viên đạn” và “Điệp khúc tình yêu”. Có lẽ vì bạn ấy có giọng rượu và thuốc lá cùng với trái tim bốc lửa giống tác giả. Người thứ hai có giọng hát hoang dã, tâm hồn cao nguyên đầy gió, nên rất hợp với “Giấc mơ Chapi” và “Cho tôi xin em một đứa con trai” - đó là Y Moan. Người thứ ba là Quang Lý với giọng hát mượt mà, trữ tình, rất thích hợp với “Tóc gió thổi bay” và “Tạm biệt chim én”.

Sau này, hai cháu hát nhiều bài thành công nhất là Hà Trần và Tùng Dương. Ngoài ra, không thể không kể đến Ngọc Tân, Thái Bảo, Hồng Ngọc, Cẩm Vân và các nhóm “Tam ca áo trắng” hay “3 con mèo”. Vì tôi viết nhiều thể loại nhạc từ Pop, Rock đến Blues, Jazz, Latin, Hip hop, nên lại có những ca sĩ phù hợp với từng dòng nhạc. Họ đều hát rất đạt.

Tôi chưa từng từ chối ai đến xin bài để hát, và cũng chưa phê phán ai khi hát sai nhạc mình. Họ đâu có lỗi gì, vì tôi chưa chịu xuất bản nhạc của mình, tất cả những bài hát được truyền miệng hết. Làm sao mà không có sai sót được. Còn nhiều ca sĩ nữa tôi chưa nhắc tới hoặc chưa có dịp nghe, nhưng tôi vô cùng cảm ơn trời đã cử họ làm thiên sứ, mang bài hát của tôi đến với mọi người.

Từng thời kỳ, âm nhạc ông có thay đổi chất liệu: từ dân gian, rock đến acoustic mộc mạc. Việc chuyển dịch ấy là do thời thế, nội tâm, hay những cuộc gặp định mệnh?

- Sau năm 1975, tôi có dịp sống ở Sài Gòn và được tiếp xúc với nhiều phong cách sáng tác trên thế giới - điều mà thời của tôi trước đó bị bế quan tỏa cảng do chiến tranh. Tôi cũng từng biểu diễn ở hơn 40 nước, học hỏi được nhiều thứ từ âm nhạc quốc tế.

Tôi yêu dân ca các dân tộc Việt Nam, nên cố gắng đưa vào nhạc mình những phong cách mới nhất, nhưng hoàn toàn không có ý định tự tạo ra một con đường riêng. Cảm xúc tự nó sẽ dẫn đến thể loại âm nhạc phù hợp.

Một nhạc sĩ kiêm MC là Anh Tuấn (VTV3) từng nói rằng: “Trần Tiến có công mở đường cho nền âm nhạc Việt Nam đương đại”. Có lẽ cũng đúng, vì nếu không ai làm, tôi làm thôi. Tôi cũng yêu hội họa, đặc biệt là các trường phái tối giản và siêu thực, nên nhiều ca khúc của tôi chịu ảnh hưởng từ đó.

Ông có tin âm nhạc có thể thay đổi số phận của một con người không? Đã từng có ai nói với ông rằng bài hát của ông… đã cứu họ?

- Âm nhạc đích thực có thể làm được điều đó. Tôi cũng từng nghe những bài hát trong nước và thế giới đánh thức cuộc đời mình và có khi thực sự cứu sống tôi.

Năm 17 tuổi, gặp bạn học thời phổ thông đang làm thanh niên xung phong trên tuyến lửa Quảng Bình - Vĩnh Linh, tôi viết “Bài ca thanh niên ra tiền tuyến”. Nhiều người đã xung phong ra chiến trường vì bài hát này. Sau này, những người sống sót trở về trách tôi vì bài hát khiến nhiều người ra đi. Tôi quyết định xung phong theo một đội văn nghệ xung kích trở lại chiến trường.

Chuyến đi cuối cùng theo mặt trận Đường 9 - Nam Lào đã cho tôi cách nhìn nhận đúng đắn nhất về chiến tranh. Chính bài hát "Bài ca thanh niên ra tiền tuyến" đã cứu sống tôi một lần nữa. Lúc đó tôi đã được đem xuống hố chôn, nhưng bạn y tá thương tôi, không muốn ném tôi xuống hố. Cuộc chiến phải chuyển sang trận địa khác, và cậu ấy đâu ngờ rằng tôi đã tỉnh dậy giữa đêm. Tôi cứ bò theo đường giao liên để tìm lại đồng đội, không biết bao lâu sau đó tôi đã đến được nơi có ánh đèn của lính thông tin và kêu lên rất hèn: "Tôi là Trần Tiến đây! Tác giả của bài hát Thanh niên ra tiền tuyến đây! Hãy cứu tôi". Các chiến sĩ thường hay gặp thám báo của Việt Nam Cộng hoà nên họ hết sức e dè, bảo rằng: "Nếu là Trần Tiến thì hãy hát cho chúng tôi nghe". Thế là trong cơn đau đớn ấy, tôi phải cất giọng hát. Đấy là nguyên nhân một bài hát có thể cứu sống một đời người.

Sau này, tôi chuyển hướng sáng tác về cuộc đời thật của con người và nhận được nhiều phản hồi từ khán giả. Có cô gái bán hoa đã hoàn lương nhờ bài “Nhăng nhố”, “Về đi em”; cô ấy lấy chồng và còn mời tôi đến dự. Một chàng trai trẻ tìm gặp tôi và xin nhận tôi làm bố, vì hai bài “Không gục ngã” và “Một mình” đã cứu anh khỏi hai lần tự tử. Tôi cảm thấy hạnh phúc khi biết âm nhạc của mình đã giúp người khác yêu, lấy nhau và vượt qua cô đơn trong những giây phút yếu mềm nhất.

Trong hành trình âm nhạc, cũng có lúc, thậm chí thường xuyên, tôi thấy mình cô đơn đến mức muốn buông bỏ tất cả. Con người vốn đã cô đơn từ khi sinh ra. Phải đối diện và chiến thắng nó để sống tiếp, không còn cách nào khác. Tôi viết bài “Độc huyền cầm” để tự nhắc mình: mỗi người sinh ra như một dây đàn, tự hát khúc ca lẻ loi của mình, và mong muốn hòa vào bản giao hưởng cuộc đời. Nhưng nếu số phận không cho phép, thì đành tự “độc huyền cầm” mà thôi.

Có người nói nhạc Trần Tiến luôn có “lửa”. Theo ông, làm sao để giữ được “lửa” đó trong thời đại mà mọi thứ dễ bị cuốn theo thị hiếu, lượt view và xu hướng nổi tiếng nhanh chóng?

- Ngày trẻ, tôi được cố danh ca Quốc Hương dạy: nếu trong mình không có ngọn lửa nào, đừng hát. Suốt cuộc đời, cho đến hôm nay, tôi vẫn cố giữ trong mình một ngọn lửa dù nhỏ nhoi, để sống trước, rồi làm nghệ thuật sau.

Nhiều đồng đội tôi sống sót qua chiến tranh, nhưng không thể sống được trong hòa bình, đối mặt với tuổi già, bệnh tật và những nỗi cô đơn ám ảnh. Ai cũng cần một ngọn lửa để vượt lên chính mình, để sống tiếp. Khi còn có người cần đến mình, đó là lúc họ cần đến ngọn lửa trong trái tim mình. Và đó chính là lý do duy nhất để ta sống và tồn tại. Khi không còn hơi ấm ấy, con người chỉ còn là xác sống đi lại trong đời.

Tôi bắt đầu sáng tác từ năm 17 tuổi, đến nay đã 78, hơn 60 năm trên con đường âm nhạc. Thật ra, tôi không có gì để “dạy” thế hệ sau, cũng không muốn học gì từ họ. Mỗi thế hệ đều phải tự gánh trách nhiệm làm tốt nhất cho thời của mình. Thời nào, nhạc đó. Ba yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hòa - quyết định đóng góp và tài năng của mỗi thế hệ.

Có bao giờ ông tưởng tượng những bài như “Mặt trời bé con”, “Ngẫu hứng sông Hồng”, hay “Tạm biệt chim én” nếu được kết hợp với giọng rap không?

- Cũng phải tùy vào người thể hiện. Ai sẽ hát lại và phối lại? Có thể kết quả sẽ hay hơn rất nhiều bài hát của tác giả nhưng cũng có thể giết tác giả. Như nhạc Trịnh Công Sơn, chẳng ai hát bằng chị Khánh Ly được. Những người trẻ có thể thể hiện lại những bài cũ hay hơn cho thế hệ của họ, nhưng chưa chắc hay hơn cho thế hệ khác.

Âm nhạc hiện đại bây giờ có những biến đổi hơn so với trước đây. Còn tùy bài hát, và còn tùy cảm xúc của người phối. Có thể bài hát sẽ bay lên, và cũng có thể sẽ rơi xuống thảm hại. Nhạc Trịnh Công Sơn đã từng trải qua tình huống như vậy khi gặp những cảm xúc không phù hợp.

Tôi luôn mong bài hát mình hát có thể sống lâu hơn nhờ những trái tim trẻ tuổi. Nếu có nghệ sĩ trẻ mời hợp tác làm một phiên bản remix hoặc thêm đoạn rap cho sáng tác cũ, tôi sẵn sàng hợp tác. Tôi đã từng hợp tác với Đen Vâu mà. Tôi thích thế hệ trẻ lắm. Họ có những thứ mà thế hệ tôi không có. Tại sao chúng ta không cùng nhau làm một điều gì đó để tặng nhân dân? Vấn đề là có hợp nhau hay không? Quan trọng nhất là cùng hoà hợp tâm hồn, không phải nhờ bóng của ai để tăng view, để thành hot hit...

Nhìn lại hơn nửa thế kỷ viết nhạc, có điều gì mà đến tận bây giờ ông vẫn chưa viết ra thành lời không?

- Còn rất nhiều điều tôi muốn hát lên với mọi người. Nhưng sức lực có hạn, và quan trọng nhất là tự do. Nếu không có tự do để nói lên điều chân thật, thì không thể có âm nhạc chân thật. Có sức lực mà không có tự do cũng chẳng để làm gì. Âm nhạc chân chính không dành cho việc nịnh tai người khác để kiếm tiền hay danh vọng.

Hiện tại tôi vẫn viết nhạc. Là tất cả những gì tự đến và sẽ ở lại nếu thế giới cần đến nó. Trời có cho hay không là chuyện khác. Tôi sẽ viết nhạc đến khi không còn nốt nhạc nào nữa. Viết trước tiên để mình tồn tại; không viết là đã chết, dù còn khỏe mạnh hay không bệnh tật. Viết là lẽ sống. Nỗi sợ thời gian ư? Vẫn còn đó, nhưng đã bớt đi nhiều. Dù sao, những điều cần nói cũng không còn nhiều lắm.

Ở tuổi ngoài 70, nhịp sống thường ngày của ông diễn ra như thế nào? Những năm gần đây, ông có thói quen hoặc thú vui mới nào mà trước đây chưa từng có không?

- Vẫn như xưa, nhưng chậm hơn một chút. Vẫn giữ được những đoạn ngẫu hứng và điệp khúc cần thiết. Tỉnh dậy, tôi tập thiền và thể dục, ăn sáng, uống thuốc rồi vào bàn làm việc - như lúc tôi đang trả lời phỏng vấn bạn đây. Còn ngẫu hứng thì… vô chừng. Nửa đêm trời cho một nét nhạc là tôi tỉnh dậy, làm việc liền vài ngày, quên cả tập thiền, uống thuốc, tắm rửa hay thay quần áo.

Tôi vẫn rong chơi và lang bạt với cây đàn, nhưng giờ không ngoài thiên nhiên và cũng không có bạn bè thật. Tôi lang thang trong phòng, mơ mộng với cái trần nhà. Bạn bè tôi giờ là sáu cây dừa lùn dưới sân, người yêu là bốn cây hoa - tứ đại mỹ nhân dưới chân gã hoàng tử đẹp trai: cái khách sạn cao tầng nhà bên cạnh. Không còn khỏe như xưa, nên đôi khi tôi chỉ còn là một nỗi buồn của lửa.

Cảm ơn nhạc sĩ đã dành thời gian trò chuyện cùng Dân Việt!

×