Sáp nhập thôn, sắp xếp tổ dân phố 2026, ý kiến mới nhất từ vùng đất Long An: Thôn ấp mong đừng để “hồn quê” phai nhạt

Trao đổi về vấn đề này, ông Ngô Thanh Tuyền – nguyên Phó bí thư huyện ủy của một huyện của tỉnh Long An trước đây (nay thuộc tỉnh Tây Ninh sau sáp nhập), người có nhiều năm gắn bó với công tác cơ sở cho rằng, nếu làm không khéo, quá trình sáp nhập thôn, tổ dân phố (đối với các vùng nông thôn của tỉnh miền Tây Nam bộ là thôn, khóm, ấp) có thể khiến “hồn quê” dần phai nhạt.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố 2026, ở miền Tây là khóm, ấp: Tránh nguy cơ “hòa tan” bản sắc làng quê

Theo ông Tuyền, làng quê Việt Nam không đơn thuần là một đơn vị hành chính, mà là một không gian văn hóa đặc thù, nơi hội tụ lịch sử, phong tục, tín ngưỡng và cả ký ức của nhiều thế hệ.

Mỗi thôn, làng, khóm, ấp đều có: Tên gọi gắn với địa danh, truyền thuyết hoặc dòng họ; đình làng, miếu, lễ hội riêng; và nếp sống, quy ước cộng đồng mang tính đặc trưng.

“Khi sáp nhập thôn, tổ dân phố (khóm, ấp...), nếu chỉ nhìn ở góc độ quản lý mà bỏ qua yếu tố văn hóa, thì rất dễ xảy ra tình trạng ‘hòa tan’ – tức là cái riêng của từng làng bị nhạt dần, rồi biến mất lúc nào không hay”, ông Tuyền nhận định.

Một trong những biểu hiện rõ nhất là mất tên gọi truyền thống. Nhiều làng (khóm, ấp...) tồn tại hàng trăm năm với những cái tên gần gũi… Khi sáp nhập, tên mới thường mang tính hành chính, khô cứng, khiến người dân có cảm giác xa lạ, thậm chí hụt hẫng.

Không chỉ tên gọi, đời sống cộng đồng cũng bị ảnh hưởng. Trước đây, quy mô làng nhỏ, người dân quen biết nhau, dễ gắn kết. Sau sáp nhập sắp xếp thôn, tổ dân phố (khóm, ấp...) địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, mối quan hệ trở nên lỏng lẻo. Những buổi họp thôn, sinh hoạt văn hóa không còn sự ấm cúng như trước.

Đáng lo ngại hơn là các lễ hội truyền thống có nguy cơ bị mai một. Mỗi làng thường có lễ cúng đình, lễ hội riêng theo lịch âm. Khi nhập lại sẽ: khó chọn nơi tổ chức chính; khó thống nhất thời gian, nghi thức; có nơi buộc phải cắt giảm hoặc gộp chung …Điều này vô tình làm mất đi những nét đặc sắc vốn tạo nên “hồn cốt” của từng cộng đồng.

Không chỉ là văn hóa, mà còn là tâm lý và sự gắn kết cộng đồng

Ông Tuyền cho rằng, một vấn đề ít được nhắc đến nhưng rất quan trọng là tâm lý người dân. Với nhiều người, làng xóm (khóm, ấp-cách gọi ở vùng nông thôn Tây Nam bộ) không chỉ là nơi ở mà còn là “căn cước tinh thần”.

“Khi nói mình là người làng nào, đó là niềm tự hào. Nếu làng bị xóa tên, cảm giác như mất đi một phần gốc rễ”, ông chia sẻ.

Sau sáp nhập, ở một số nơi có thể xuất hiện tâm lý như: so sánh giữa “làng cũ” với nhau; tranh luận về vị trí trung tâm, nhà văn hóa; thậm chí, mâu thuẫn ngầm trong cộng đồng Nếu không được giải quyết khéo léo, những vấn đề này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự đoàn kết ở cơ sở – yếu tố vốn là nền tảng của quản lý nông thôn.

Ngoài ra, việc quản lý một thôn lớn hơn cũng đặt ra áp lực cho cán bộ cơ sở. Khi địa bàn rộng, dân đông: khó nắm bắt hết hoàn cảnh từng hộ; khó duy trì sự gần gũi như trước;công tác vận động quần chúng trở nên phức tạp hơn…

Từ đó, chính quyền cơ sở có thể bị xa dân hơn, dù mục tiêu ban đầu của sáp nhập là nâng cao hiệu quả quản lý.

Giải pháp nào để giữ “hồn làng” trong quá trình sáp nhập, sắp xếp?

Dù chỉ ra nhiều lo ngại, ông Ngô Thanh Tuyền nhấn mạnh rằng sáp nhập là xu hướng tất yếu.

Vấn đề không phải là có làm hay không, mà là làm như thế nào để không đánh đổi văn hóa lấy hiệu quả hành chính.

Theo ông Tuyền giải pháp để giữ “hồn làng” trong quá trình sáp nhập là: Giữ lại yếu tố truyền thống trong tên gọi và đời sống: Có thể sử dụng tên kép (tên hành chính + tên truyền thống); khuyến khích người dân tiếp tục dùng tên làng cũ trong sinh hoạt thường ngày.

“Đừng để những cái tên gắn với lịch sử bị xóa sổ hoàn toàn,” ông Tuyền nói và đề xuất nên bảo tồn và phát huy lễ hội, di tích: giữ nguyên đình làng, miếu, nghĩa trang của thôn cũ; duy trì lễ hội truyền thống, không nên gộp cơ học; có thể xây dựng lịch lễ hội chung nhưng vẫn tôn trọng từng làng. Đây là cách để “giữ hồn” mà không cản trở việc quản lý.

Bên cạnh đó, sắp xếp hạ tầng và tài sản công minh bạch, hài hòa. Việc chọn nhà văn hóa, trụ sở phải có sự tham gia của người dân, tránh thiên lệch về một phía gây mất đoàn kết; có thể đầu tư thêm điểm sinh hoạt vệ tinh cho các khu xa.

Quan tâm đến yếu tố con người, không chỉ bộ máy: bố trí cán bộ cần hài hòa giữa các thôn, xóm (khóm, ấp...) cũ; tạo điều kiện cho những người từng làm trưởng thôn tiếp tục tham gia công việc cộng đồng; tăng cường đối thoại với người dân trước và sau sáp nhập.

Tăng cường hoạt động gắn kết cộng đồng mới: tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao chung; xây dựng quy ước cộng đồng mới nhưng kế thừa cái cũ; khuyến khích các dòng họ, tổ chức đoàn thể tham gia kết nối.

“Một cộng đồng làng xóm mới chỉ thực sự hình thành khi người dân cảm thấy mình thuộc về nó”, ông Tuyền nhấn mạnh.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố năm 2026 là bước đi phù hợp trong bối cảnh hiện nay, giúp tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn từ góc độ hành chính mà bỏ qua chiều sâu văn hóa, thì cái giá phải trả có thể là sự mai một của bản sắc địa phương. Giữ được “hồn làng” trong quá trình sáp nhập không chỉ là trách nhiệm của chính quyền, mà còn là sự chung tay của cả cộng đồng.

Bởi một khi bản sắc đã mất đi, thì rất khó để phục hồi – và khi đó, làng quê sẽ chỉ còn lại cái tên trên bản đồ, mà thiếu đi linh hồn vốn có.

×