Triệt tiêu suy nghĩ man rợ “thà đâm chết còn hơn để thương tật”

Trong những góc tối của xã hội, tồn tại một “luật ngầm” phi nhân tính vẫn được một bộ phận tài xế truyền tai nhau: “Nếu chẳng may gây tai nạn, thà đâm chết còn hơn để bị thương”. Tư duy man rợ này, vốn bắt nguồn từ một sự ngộ nhận chết người về pháp luật trong quá khứ, giờ đây đã trở thành hành vi “tự sát” về mặt pháp lý.

Vụ án lái xe bồn Đinh Văn Long bị điều tra về tội Giết người chính là lời cảnh tỉnh đanh thép nhất: Lưỡi gươm công lý của pháp luật hình sự hiện đại sẽ không dung thứ cho bất kỳ ai dám coi rẻ mạng người.

Không phải ngẫu nhiên mà một “lối tư duy" kinh hoàng như vậy lại có thể hình thành và tồn tại dai dẳng. Nhìn lại thực tiễn pháp luật và xã hội Việt Nam những năm 1990 và sau những năm 2000, đặc biệt là các miền quê thời điểm ấy.

Dưới sự điều chỉnh của Bộ luật Hình sự 1985 và 1999, dù trên văn bản không hề có sự dung túng, nhưng thực tiễn xét xử và điều tra đã vô tình tạo ra một “điểm mờ”, một kẽ hở chết người trong nhận thức.

Thứ nhất, đó là sự nhấn mạnh đặc biệt vào yếu tố “bồi thường dân sự” trong các vụ án hình sự. Pháp luật luôn đề cao tính nhân đạo, khuyến khích sự ăn năn hối cải và khắc phục hậu quả. Việc gia đình người gây tai nạn tích cực bồi thường thiệt hại được xem là một trong những tình tiết giảm nhẹ quan trọng nhất, có thể quyết định mức án từ tù giam sang tù treo.

Chính sách nhân đạo này, không may, đã bị một số đối tượng biến thành một phép tính kinh tế rùng rợn. Họ so sánh chi phí bồi thường một lần cho một người đã chết (tiền ma chay, tổn thất tinh thần) với gánh nặng tài chính vô tận khi phải chu cấp, chăm sóc cho một nạn nhân không may bị tàn phế suốt đời. Và trong phép tính đó, mạng sống con người đã bị đặt xuống dưới.

Thứ nữa, đó còn là sự khó khăn trong công tác chứng minh tội phạm của thời kỳ trước. Khi hệ thống camera an ninh, camera hành trình còn chưa phổ biến, khi công nghệ giám định hiện trường, pháp y còn nhiều hạn chế, việc vạch trần hành vi cố ý cán chết nạn nhân sau cú va chạm đầu tiên là một thách thức cực lớn cho các điều tra viên.

Lời khai đại loại như “do hoảng loạn, đạp nhầm chân ga, mất kiểm soát” trở thành một tấm khiên gần như không thể xuyên thủng. Nhiều vụ án, dù có dấu hiệu của sự cố ý tàn độc, cuối cùng vẫn phải khép lại dưới tội danh vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ với lỗi vô ý.

Hệ quả của hai yếu tố trên là những bản án có thể chỉ là tù treo hoặc vài năm tù giam, sau khi đã giải quyết xong phần bồi thường. Chính điểm mờ này trong thực tiễn thực thi pháp luật thời điểm đó đã nuôi dưỡng sự ngộ nhận, gieo vào đầu một bộ phận tài xế suy nghĩ liều lĩnh rằng, thà chấp nhận một bản án hữu hạn còn hơn vác trên vai một “bản án kinh tế” vô thời hạn.

Ngày nay, bất kỳ tài xế nào còn giữ trong đầu tư duy đó và hành động theo nó, kẻ đó không chỉ là tội phạm, mà còn là một kẻ “tự sát” về mặt pháp lý. Bộ luật Hình sự 2015 và sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật đã xóa sổ hoàn toàn “điểm mờ” trong quá khứ.

Điều đáng lo ngại là, bất chấp những thay đổi rõ ràng và sự nghiêm khắc của pháp luật hiện hành, một tư duy lệch lạc và vô cùng nguy hiểm đến mức man rợ vẫn còn âm ỉ lan truyền trong một số tài xế mà đến vừa qua, tài xế Đinh Văn Long đã thừa nhận với cơ quan chức năng: "Nếu đã gây tai nạn, thà đâm cho chết còn hơn để bị thương".

Thực tiễn pháp lý hiện nay cho thấy, sự thay đổi quan trọng nhất là sự phân định rạch ròi về tội danh. Pháp luật và các cơ quan tiến hành tố tụng giờ đây tách bạch rõ ràng hai hành vi với hai bản chất khác nhau.

Cụ thể, nếu xuất phát từ lỗi vô ý (cẩu thả, quá tự tin), đây là Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Điều 260 BLHS). Dù hậu quả có nghiêm trọng đến đâu, mức hình phạt cao nhất vẫn có giới hạn, là 15 năm tù.

Còn hành vi cố ý cán chết cụ thể là hành động cố tình điều khiển xe chèn, kéo lê nạn nhân sau va chạm là một hành vi độc lập, hoàn toàn mới. Nó không còn là tai nạn vô ý hay bất cẩn mà là hành vi sử dụng chiếc xe như một hung khí để tước đoạt mạng sống của con người. Hành vi này cấu thành Tội giết người (Điều 123 BLHS), với mức hình phạt cao nhất: Tử hình.

Chưa kể, hành vi “đâm cho chết” sẽ bị truy tố về tội giết người với hàng loạt tình tiết định khung tăng nặng tại điều 123. Lời khai “muốn nạn nhân chết để đỡ phải đền bù” như của Đinh Văn Long chính là minh chứng không thể chối cãi cho động cơ đê hèn (điểm q), thực hiện tội phạm một cách man rợ" (điểm i).

Chưa hết, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật đã trở thành khắc tinh của loại tội phạm này. Với mạng lưới camera an ninh, camera hành trình, công nghệ tái dựng hiện trường 3D và các phương pháp giám định pháp y tiên tiến, việc chứng minh hành vi cố ý sau va chạm không còn là thách thức nữa. Lời khai “do hoảng loạn” của những thập kỷ trước giờ đây phải đối mặt với những bằng chứng khoa học pháp lý hình sự không thể chối cãi.

Thực tiễn xét xử đã chứng minh điều này một cách đanh thép. Gần đây nhất, ngày 14/9/2025, Công an TP. Hà Nội đã tạm giữ hình sự Đinh Văn Long để điều tra về tội Giết người. Sau khi va chạm với một nữ sinh, Long đã thừa nhận cố ý kéo lê nạn nhân dưới gầm xe bồn với lời khai rúng động: muốn nạn nhân tử vong để không phải lo đền bù.

Trước đó, vụ án của Phan Đình Quân ở Hà Tĩnh, kẻ đã lùi xe cán chết nam sinh Hoàng Đức Phượng sau tai nạn năm 2016, đã được TAND Tối cao công bố thành Án lệ số 47/2021/AL. Án lệ này chính là kim chỉ nam, khẳng định hành vi cố tình tước đoạt mạng sống nạn nhân sau tai nạn giao thông phải bị xử lý về tội Giết người, chấm dứt mọi tranh cãi pháp lý.

Như vậy, có thể nói, tư duy “đâm chết cho đỡ phải nuôi” là một khối u ác tính trong nhận thức xã hội, được nuôi dưỡng bởi sự ngộ nhận pháp lý, sự lệch lạc đạo đức. Để tiệt trừ nó, chỉ sự trừng phạt nghiêm khắc của pháp luật là chưa đủ.

Về pháp luật, cần đẩy mạnh truyền thông hơn nữa. Phải phân tích các vụ án như của Đinh Văn Long trên mọi phương tiện thông tin đại chúng, làm cho mọi tài xế phải thuộc lòng sự khác biệt khủng khiếp giữa án phạt của Điều 260 và Điều 123. Các phiên tòa xét xử loại tội phạm này cần được tổ chức công khai, lưu động, với những bản án nghiêm khắc nhất được truyền thông mạnh mẽ.

Đặc biệt, trong đào tạo và sát hạch lái xe, giá trị của mạng sống, lòng trắc ẩn, và trách nhiệm công dân phải được lồng ghép sâu hơn vào chương trình học. Học viên, tài xế phải bỏ ngay tư duy nguy hiểm, ấu trĩ và lệch lạc, tự sát về mặt pháp lý “đâm cho chết đỡ phải nuôi”.

Mạng sống con người là vô giá, bất kỳ ai dám tước đoạt, kẻ đó phải đối mặt với sự trừng phạt nghiêm khắc nhất về pháp luật dù ở bất kỳ xã hội, quốc gia nào.

×