Ký ức hố cá nhân và thanh âm những chuyến bay

Màn trình diễn ngoạn mục của phi đội trực thăng, máy bay dù chỉ kéo dài vài phút nhưng đã tạo cảm hứng mạnh mẽ. Ở nhiều điểm quan sát, người dân tập trung đông đúc, phấn khích chẳng kém những con đường nơi các khối diễu binh và khí tài đi qua. Từ những ngày hợp luyện, sơ duyệt, mỗi lần nghe tiếng ù ù trên trời, bao người đã tạm gác công việc, chạy ra ghi lại khoảnh khắc hiếm có ấy.

Lần nào chứng kiến, tôi cũng có cảm giác so sánh - có lẽ xuất phát từ sách vở, phim ảnh đã đọc, đã xem và cả những tin tức vẫn theo dõi hằng ngày. Ngày xưa, chỉ cần nghe tiếng máy bay, mọi người vội vã chui xuống hầm. “Máy bay địch cách Hà Nội 20km..." - câu nói ấy vẫn còn trong ký ức của nhiều người thuộc thế hệ 6x, trong tâm trí cha mẹ, anh chị chúng ta.

Việt Nam từng phải hứng chịu hơn 15 triệu tấn bom đạn, gấp bốn lần lượng bom đạn của Thế chiến II. Trên mảnh đất này, bom mìn vẫn đang được xử lý, nhiều dự án có sự góp sức của chính những cựu thù nay đã trở thành đối tác. Nhưng với nhiều từ người trung tuổi, ký ức về còi báo động và tiếng máy bay địch vẫn là nỗi ám ảnh.

Còn hôm nay, nghe tiếng máy bay, mọi người lại ùa ra xem, hãnh diện khi lá cờ Tổ quốc bay giữa trời. Không còn cảnh tìm nơi ẩn náu, không còn ký ức ám ảnh về cả dãy phố, bệnh viện bị san phẳng.

Nhưng ở nhiều nơi khác trên thế giới, tiếng máy bay vẫn là nỗi kinh hoàng. Tin tức chiến sự ở Dải Gaza xuất hiện mỗi ngày trên trang nhất. Máy bay ở đó thường đồng nghĩa với bom đạn, chết chóc, hoặc may mắn hơn một chút là chuyến thả lương thực cho những người đang đói khát. Người dân Gaza và nhiều vùng khác vẫn sống trong nỗi sợ hãi, với cái chết rình rập từng ngày.

Máy bay thả bẫy nhiệt trong buổi Lễ diễu binh diễu hành nhân 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sáng 2/9/2025. Ảnh: DV

Dẫn con trai đi xem biểu diễn, tôi kể cho con rằng, hồi mẹ còn nhỏ, trên vỉa hè Hà Nội vẫn đầy hố cá nhân tránh bom, rằng đó là những hố được đào xuống đất, lót bằng ống xi măng tròn chồng lên nhau, bên trên có nắp đậy. Dù tôi sinh ra không còn nghe còi báo động, nhưng những cái hố vẫn còn đó. Trẻ con khi ấy chơi trốn tìm thường chui xuống có khi ngủ quên, những cái hố trở thành một phần ký ức tuổi thơ.

So sánh, nhớ lại để thấy hòa bình hôm nay đáng quý nhường nào.

Ngay cả khi chưa phải chiến tranh, chỉ là bạo lực và bất ổn bùng phát cũng đủ làm đảo lộn cuộc sống hằng ngày, ảnh hưởng kinh tế, thương mại, du lịch của cả thành phố, đất nước. Ở những nước láng giềng, bạo lực ở biên giới hay ngay thủ đô đã khiến học sinh phải nghỉ học, người dân nghỉ làm, khách du lịch sụt giảm, khách Việt Nam cũng hủy chuyến hàng loạt.

Một người bạn làm nghiên cứu sinh ở nước ngoài kể rằng trong hai năm ở trường bạn đã kịp chứng kiến một vụ xả súng ngay trường bạn. Một bạn khác nói khu phố mình sống cũng có vụ xả súng. Những năm gần đây, tần suất các vụ việc như vậy tăng lên rõ rệt, đến mức nhiều gia đình Việt Nam sau những lần thót tim vì lo, đã quyết định để con về nước ngay sau khi học xong, không cố ở lại tìm việc như trước nữa.

Còn ở Hà Nội, những ngày vừa qua, hàng vạn người xuống phố, cắm trại qua hai đêm để chờ xem diễu binh. Khung cảnh ấy thật đặc biệt. Đám đông như sóng biển, sẵn sàng đội mưa, thức đêm - không chỉ vì một trào lưu cho vui, mà để tận mắt chứng kiến và tự hào về đất nước đang hòa bình, đang lớn mạnh.

Những câu chuyện về các cựu chiến binh trong những ngày này thật cảm động. Một người con từ Thái Nguyên mang theo di ảnh cha liệt sĩ, mong ông cùng chứng kiến hòa bình. Hai cựu chiến binh cũng từ Thái Nguyên đội mưa gió chờ đợi, nghẹn ngào kể với đồng nghiệp của tôi: “Chúng tôi từng chiến đấu ở chiến trường miền Nam, trải qua bao bom đạn cũng không rơi nước mắt, nhưng hôm nay, ngắm nhìn đất nước hòa bình, lễ kỷ niệm hoành tráng quá, xúc động mãi mới nói nên lời”. Là những người từng trải qua sống chết trong gang tấc, hơn ai hết họ hiểu rõ giá trị của hòa bình.

Trong hàng vạn người xuống đường, hẳn có những sự cố nhỏ. Nhưng đó chỉ là số ít. Điều còn lại là ngàn vạn người cùng mang màu cờ đỏ sao vàng, đi trong hòa bình, để cảm nhận hòa bình, để truyền cho nhau nguồn năng lượng tích cực, để tận hưởng độc lập tự do hạnh phúc.

Theo Chỉ số Hòa bình Toàn cầu năm 2025, Việt Nam đứng thứ 38/163 quốc gia và vùng lãnh thổ. Báo cáo này do Viện Kinh tế và Hòa bình (Australia) thực hiện, dựa trên các tiêu chí an toàn xã hội, mức độ xung đột, và quân sự hóa. Việt Nam nằm trong vùng xanh - nhóm 62 quốc gia hòa bình nhất thế giới, top 10 ở châu Á và top 3 Đông Nam Á.

John Terzano, cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam, người sáng lập Tổ chức cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam VVAF, rồi trở thành người đi đầu trong hòa giải, đã chia sẻ với tôi: “Tôi đi rất nhiều nơi trên thế giới, nhưng giờ đây không đâu tôi thấy bình yên và ngủ ngon như khi đến Việt Nam”. Một người từng ám ảnh vì chiến tranh, giờ tìm thấy bình yên ngay tại nơi ông từng săn đuổi đối phương và bị đối phương săn đuổi.

Tác giả bài viết, nhà báo Trần Mỹ Hằng. Ảnh: DV

Có hòa bình là có tất cả. Có hòa bình, chỉ sau 40 năm kể từ khi tiếng súng ngừng trên đất nước này, Việt Nam đã phát triển kỳ diệu. Năm 2024, Việt Nam xếp thứ 35 trong nhóm 40 nền kinh tế lớn nhất thế giới, thu hẹp đáng kể khoảng cách thu nhập bình quân đầu người với các nước trong khu vực, trở thành đối tác chiến lược, chiến lược toàn diện, toàn diện với 38 quốc gia, trong đó có cả 5 thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Có hòa bình để thu hút nhà đầu tư, để người Việt phát huy sức sáng tạo, để đất nước phát triển, miễn học phí cho học sinh công lập, để lần đầu tiên trong ngày Quốc khánh, mọi người dân đều nhận được quà tặng dù nhỏ nhưng đầy ý nghĩa.

Nghĩa trang Trường Sơn, Thành cổ Quảng Trị, những nghĩa trang liệt sĩ trên khắp thành phố, xã phường - nơi yên nghỉ của hàng triệu con người tuổi mười tám, đôi mươi. Đất nước đã trải qua tám thập kỷ để có hòa bình hôm nay. Hòa bình mà bao thế hệ đã ngã xuống, đã cống hiến tuổi trẻ của mình. Họ cũng trẻ như những người đã xuống phố những ngày qua chào đón đoàn diễu binh diễu hành mừng Quốc khánh. Có họ để có hòa bình hôm nay. Những người trẻ hôm nay xuống phố mừng Quốc khánh, là mang trong mình sự nối dài của ký ức ấy.

Đất nước còn nhiều việc phải làm. Yêu nước không chỉ dừng ở niềm vui ngày lễ, mà là học tập, lao động, sáng tạo, nâng cao GDP bình quân đầu người, thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo thêm việc làm, gia tăng phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường... Sau ngày hội của đất nước là tiếp tục hành trình cống hiến của mỗi người - với niềm tự hào và ý thức sâu sắc về hòa bình mà chúng ta đang có. Để “cùng nhau viết tiếp câu chuyện hòa bình”.

×