Cốm thơm, món ngon quan trọng nhất của Lễ hội mừng cơm mới của người Thái ở "miền quê cổ tích" Ngọc Chiến, Sơn La

Độc đáo quy trình làm cốm thủ công từ lúa nếp tan quý hiếm của người Thái Ngọc Chiến

Dừng lại trên con đường bê tông dẫn vào xã Ngọc Chiến, (Sơn La), chúng tôi cảm nhận được cái se lạnh đặc trưng của mùa thu ở vùng núi cao. Ngọc Chiến nằm ở độ cao hơn 1.800m so với mực nước biển, không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, mà còn là nơi lưu giữ những nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số.

Nhưng điều làm chúng tôi tò mò nhất, chính là hương vị đặc trưng của cốm Ngọc Chiến, món quà bình dị nhưng đầy tự hào của bà con dân tộc Thái nơi đây.

Về với Ngọc Chiến lần này, chúng tôi đã may mắn có dịp gặp gỡ, chứng kiến quy trình làm cốm truyền thống của bà con dân tộc Thái và hiểu rõ hơn về một sản phẩm không chỉ mang hương vị ngọt ngào mà còn chứa đựng cả một phần lịch sử, văn hóa của một vùng đất.

Đến Mường Chiến, một bản lâu đời của người Thái, nằm xen bên những cánh đồng lúa. Bà Quảng Thị Ẻo, một phụ nữ ngoài 50 tuổi, đón tiếp tôi với nụ cười hiền hậu. Bà Ẻo là người dân bản Mường Chiến, nơi được coi là cái nôi của cốm Ngọc Chiến.

Bà Ẻo cho biết, cốm ở đây được làm từ lúa nếp tan, một giống lúa quý được trồng trên những cánh đồng màu mỡ, được bà con chăm sóc tỉ mỉ từng ngày.

"Bà con ở đây làm cốm từ lúa nếp tan, khi hạt lúa còn ngậm sữa. Cắt lúa về, tuốt bằng tay, rồi mang đi rang trên bếp lửa. Công đoạn khó nhất là rang đều tay sao cho hạt lúa không bị cháy mà vẫn giữ được độ dẻo và thơm", bà Ẻo chia sẻ trong khi đôi tay vẫn thoăn thoắt đảo những hạt nếp thơm trong chảo để làm cốm.

Cũng theo bà Ẻo, sau khi rang chín, hạt lúa được giã bằng cối đá rồi sàng sảy đến khi lộ ra những hạt cốm xanh non, mịn màng. Mỗi bước làm cốm đều đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, không thể vội vàng. Cốm Ngọc Chiến không chỉ là món ăn, mà còn là công trình lao động của người dân Ngọc Chiến với tình yêu đất đai, yêu lao động.

Cốm Ngọc Chiến sau khi hoàn thiện, được gói gọn trong những chiếc lá dong hoặc lá chuối, buộc bằng rơm nếp khô, giúp giữ được màu sắc và hương vị tự nhiên nhất. Mỗi gói cốm là kết quả của một hành trình dài, từ những sớm mùa gặt đến cái Tết của đồng bào. Cốm không chỉ có mặt trên mâm cúng mừng cơm mới, mà còn là một phần không thể thiếu trong các lễ hội của dân tộc Thái.

Cốm Ngọc Chiến - Món quà từ núi rừng Tây Bắc

Mỗi độ thu về (vào cuối tháng 8, đầu tháng 9 hàng năm), nhân dân xã Ngọc Chiến lại tổ chức Lễ mừng cơm mới với ý nghĩa tâm linh nhằm thể hiện lòng biết ơn tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng bội thu, cuộc sống sung túc, đầy đủ. Mỗi gia đình dù giàu hay nghèo đều có mâm cỗ dâng lên tổ tiên bao gồm cốm được làm từ những bông lúa thu hoạch đầu tiên trên cánh đồng, cùng những sản vật khác như cá, ốc, ong rừng, bí, ngô…

Vào dịp mừng cơm mới, du khách không chỉ được tham gia vào không khí vui tươi của lễ hội mà còn chứng kiến phần thi giã cốm, nơi mà các đội thi thể hiện tài năng và sự khéo léo của mình.

Chị Hà Hồng Anh, một du khách đến từ Hà Nội, cho biết: "Tôi được tham gia giã cốm cùng bà con và thật sự ấn tượng với hương vị cốm nơi đây. Cốm Ngọc Chiến có vị thơm ngọt, dẻo và một chút bùi bùi, rất khác biệt so với những nơi khác. Tôi đã mua một ít làm quà cho người thân".

Đứng giữa lễ hội, mỗi du khách cảm nhận rõ hơn sự gắn kết giữa con người và sản phẩm truyền thống của họ. Lễ hội không chỉ là dịp để bà con giới thiệu sản phẩm mà còn là dịp để họ gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc, khiến du khách không khỏi bị cuốn hút.

Cốm Ngọc Chiến không chỉ là niềm tự hào của người dân nơi đây, mà còn trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng cao. Ông Lò Văn Thỏa, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, tỉnh Sơn La cho biết: Xã Ngọc Chiến hiện đang cố gắng mở rộng diện tích trồng lúa nếp tan để cung ứng đủ sản phẩm cho thị trường.

"Lúa nếp tan được trồng ở những khoảnh ruộng riêng biệt, nơi thổ nhưỡng tốt nhất, với nước sạch và chỉ sử dụng phân hữu cơ. Cốm là sản phẩm quý giá của bà con, và chúng tôi muốn bảo vệ và phát triển sản phẩm này một cách bền vững", ông Thỏa nói.

Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến chia sẻ thêm, mặc dù vụ cốm chỉ ngắn ngày, nhưng những năm gần đây đã có một số hộ dân bắt đầu sản xuất cốm để bán ra thị trường, mang lại nguồn thu nhập ổn định.

Mỗi hạt cốm Ngọc Chiến, ngoài việc mang đến hương vị ngọt ngào, còn chứa đựng trong đó những câu chuyện về con người, về đất đai và những giá trị văn hóa mà bao thế hệ người dân nơi đây đã gìn giữ.

Mùa lúa chín, gió mang theo mùi thơm của cốm mới, như một lời mời gọi du khách đến thưởng thức, cảm nhận và đem theo những kỷ niệm ngọt ngào về Ngọc Chiến. Hương cốm Ngọc Chiến sẽ không chỉ là một món quà du lịch, mà còn là một phần ký ức trong hành trình khám phá vẻ đẹp của vùng cao Tây Bắc.

×