Huế đưa ra quy trình 9 bước phục chế bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn bị phá hoại

Ngày 11/8, UBND TP.Huế đã ban hành kế hoạch về việc phục chế bảo vật quốc gia Ngai vua Triều Nguyễn bị phá hoại. Việc này nhằm trả lại tình trạng ngai vua triều Nguyễn giống nhất với thời điểm xây dựng hồ sơ hiện vật đề nghị công nhận bảo vật quốc gia năm 2015.

Theo UBND TP.Huế, hiện vật ngai vua triều Nguyễn có 2 phần chính là ngai và đế ngai. Ngai làm bằng gỗ, sơn son thếp vàng. Thân ngai có 4 trụ nối đế với vòng lưng và tay ngai, lưng ngai trang trí chạm nổi đề tài “long hàm thọ”. Tay ngai hình vòng cung, diềm tay ngai chạm lọng đề tài “lá hóa dơi”. Hai đầu tay ngai chạm nổi hình đầu rồng ở tư thế vươn về phía trước.

Đế ngai hình chữ nhật, kích thước 87cm x 72cm. Phần nối đế ngai và chân được chia ô trang trí theo hình vuông và hình chữ nhật xen kẽ, trong lót kính, xung quanh viền hoa văn chạm lộng. 4 chân ngai được tạo dáng kiểu chân quỳ.

Ngai và đế ngai được đặt trên bệ gỗ 3 tầng được sơn son thếp vàng, chạm nổi đề tài “long vân” với những mô- típ khác nhau. Các mặt tầng trên chạm nổi đề tài “lưỡng long triều nhật”, các mặt tầng thứ 2 và 3 chạm nổi hình 2 con rồng 3 chầu mặt rồng ngang ngậm chữ “Thọ”, các góc chạm hình long mã cõng bát quái và hòm sách.

Toàn bộ các mảng trang trí đều thếp vàng. Mặt trái và phải của tầng dưới cùng có gắn 2 chốt kèm 2 vòng sắt, là tay cầm khi di chuyển ngai.

Thời điểm xây dựng hồ sơ bảo vật quốc gia (năm 2015), phần lớn bề mặt sơn thếp của ngai vua triều Nguyễn bị bong tróc. Tay ngai bên phải bị gãy rời, đã được gia cố tạm bằng dây thép; tay ngai bên trái bị nứt, lớp sơn thếp bị bong tróc.

Các vị trí ghép mộng của mặt ngai bị nứt, nẻ. Các ô kính tráng thủy trang trí phía dưới bệ ngai bị hư hỏng. Một số chi tiết trang trí ở lưng ngai không còn nguyên vẹn. Trên bề mặt ngai đã xuất hiện hiện tượng mục gỗ.

Năm 2017, Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế đã tiến hành tu bổ nhỏ đối với ngai vua triều Nguyễn bằng các biện pháp: Tháo thép và đinh cố định ở tay vịn bị gãy, gia cố lại bằng cách nêm chốt tre kết nối giữa các phần bị gãy, gắn kết bằng keo; tu sửa những chỗ nứt và sứt; phục hồi chi tiết hoa văn nhỏ bị mất ở diềm dưới tay ngai bên phải.

Sau khi bị xâm hại vào ngày 24/5/2025, một phần tay ngai bên trái bị bẻ gãy và đập nát thành 14 mảnh, phần còn lại của bảo vật vẫn nguyên vẹn.

Không được làm giả, làm mới khi phục chế bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn

Theo UBND TP.Huế, việc phục chế bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn phải đảm bảo các nguyên tắc: Ưu tiên sử dụng vật liệu tương thích với chất liệu gốc, có độ bền và an toàn với các phần nguyên gốc của hiện vật; áp dụng kỹ thuật tối thiểu, không xâm lấn nếu không cần thiết; không được làm giả, làm mới hay thay thế hoàn toàn những phần đã bị hư hại.

UBND TP.Huế đưa ra 9 bước dự kiến thực hiện của quy trình thi công phục chế ngai vua triều Nguyễn. Bước 1 là chuẩn bị địa điểm phục chế hiện vật, nơi đề xuất là phòng phục chế của Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế. Bước 2 là di chuyển bảo vật và thu hồi 14 mảnh vỡ về địa điểm phục chế để chuẩn bị cho việc thi công phục hồi.

Bước 3 là công đoạn vệ sinh khoa học nhằm làm sạch hiện vật và các mảnh vỡ. Bước 4 là tái định vị các mảnh vỡ thành một khối.

Ở bước 4, trên cơ sở hồ sơ bản vẽ, hình ảnh 3D…, sẽ tái định vị và gắn ghép các mảnh vỡ lại với nhau, bổ sung các vị trí đã bị mất (nếu có). Cùng với đó là xử lý nứt vỡ, gãy hoặc khuyết thiếu bằng gỗ đồng chất hoặc bột gỗ mịn trộn sơn sống (vật liệu đã được sử dụng trong quá trình chế tác hiện vật) để bảo đảm tính thẩm mỹ, kỹ thuật gốc.

Bước 5 là tái định vị hoàn chỉnh hiện vật. Bước này sẽ lấy phần mộng bị mục gãy còn lại của tay ngai hiện đang nằm ở lỗ mộng của mặt ngai; phục hồi phần mộng nối của tay ngai liên kết với mặt ngai đã bị mục gãy bằng phương pháp “thay cốt”; tái định vị lại phần bị vỡ vào mặt ngai và tay ngai, dùng sơn sống để liên kết.

Bước 6 là ổn định lớp sơn son và thếp vàng. Sau khi xác định rõ lớp sơn và thếp bị bong, sẽ dùng keo gia cố chuyên dụng để cố định lớp sơn/thếp bị bong, tróc. Việc này thực hiện từ từ theo từng vùng nhỏ, không dùng dung môi mạnh có thể dẫn đến làm chảy màu.

Bước 7 là phục hồi lớp sơn thếp. Lớp sơn thếp sẽ không phục hồi toàn phần mà chỉ phục hồi các chỗ bị mất gây mất thẩm mỹ hoặc mất cấu trúc. Lớp sơn son thếp vàng được phục hồi theo kỹ thuật truyền thống.

Bước 8 là phủ lớp bảo vệ mỏng, trong suốt, có khả năng loại bỏ khi cần mà không ảnh hưởng đến hiện vật, chống ẩm mốc, bụi bẩn. Bước cuối cùng là tổ chức nghiệm thu việc phục chế.

Sau khi phục chế, bảo vật quốc gia Ngai vua triều Nguyễn sẽ được tái trưng bày tại vị trí cũ tại điện Thái Hoà.

Như tin đã đưa, vào khoảng 12h ngày 24/5, đối tượng Hồ Văn Phương Tâm khi vào tham quan di tích điện Thái Hòa ở Đại Nội Huế đã bất ngờ vượt rào chắn bảo vệ đi vào phía bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn.

Tâm đã ngồi lên ngai vua, sau đó cởi trần rồi đi lại loanh quanh và có hành động đập phá. Hành động của Tâm đã làm gãy phần tựa phía trước tay bên trái của bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn thành 3 đoạn.

Sau vụ việc nghiêm trọng này, Cơ quan CSĐT Công an TP.Huế đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam trong thời hạn 3 tháng đối với Hồ Văn Phương Tâm về tội cố ý làm hư hỏng tài sản, theo điểm C, khoản 2, Điều 178 Bộ luật Hình sự.

Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã kỷ luật nhiều cá nhân trực tiếp để xảy ra vụ ngai vua triều Nguyễn bị phá hoại, trong đó 2 nhân viên bảo vệ bị cho thôi việc...

×