Lãnh tụ Cuba Fidel Castro – Người bạn, người anh em gần gũi của nhân dân Việt Nam

LTS:

Cuba là quốc gia Mỹ-Latinh đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam (1960). Việt Nam-Cuba là hai dân tộc cùng trải qua cuộc đấu tranh gian khổ để giành độc lập, tự do. Mối quan hệ song phương Việt Nam-Cuba được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng dân tộc Cuba José Martí và Chủ tịch Fidel Castro Ruz đặt nền móng và dày công vun đắp. Trong khuôn khổ các hoạt động nhân dịp “Năm Hữu nghị Việt Nam – Cuba 2025” và kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (1960 – 2025), Ban Chấp hành Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã phát động Lời kêu gọi toàn thể đồng bào, cán bộ, chiến sĩ, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế chung tay ủng hộ nhân dân Cuba, minh chứng cho nghĩa tình thủy chung, son sắt giữa hai dân tộc suốt hơn nửa thế kỷ qua. Nhân dịp này, Báo điện tử Dân Việt trân trọng đăng tải loạt bài viết đánh dấu 65 năm nghĩa tình Việt Nam - Cuba.

Bài viết này điểm lại cuộc đời, sự nghiệp của vị lãnh tụ Cuba Fidel Castro, đồng thời tôn vinh những đóng góp bền bỉ, cụ thể và giàu ý nghĩa của ông dành cho Việt Nam qua hơn nửa thế kỷ.

Từ nhà cách mạng Cuba đến biểu tượng toàn cầu

Fidel Alejandro Castro Ruz sinh ngày 13/8/1926 ở miền Đông Cuba, cha ông là một nông dân trồng mía, theo Britannica. Nga từ khi còn nhỏ, Fidel đã làm việc trên đồng ruộng, giúp đỡ gia đình. Sau đó, ông theo học trường luật. Ông tốt nghiệp năm 1950. Là một luật sư, Fidel luôn ưu tiên bảo vệ người nghèo. Tốt nghiệp luật, ông dấn thân vào con đường tranh đấu chống chế độ độc tài Batista, rồi cùng Che Guevara và các đồng chí giành thắng lợi Cách mạng Cuba năm 1959.

Fidel Castro trở thành Thủ tướng Cuba (1959–1976), sau đó là Chủ tịch Hội đồng Nhà nước kiêm Hội đồng Bộ trưởng (1976–2008), định hình đường lối phát triển của Cuba trong nhiều thập kỷ. Ông qua đời ngày 25/11/2016, thọ 90 tuổi.

Không chỉ là nhà lãnh đạo kiên định của Cuba, Fidel còn là biểu tượng đoàn kết của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Trong số những mối quan hệ đặc biệt mà ông trân quý, tình hữu nghị với Việt Nam luôn được Fidel nhắc đến với niềm tự hào.

“Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”

Ngày 12–17/9/1973, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam còn vô cùng gian khó, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Thủ tướng Chính phủ Fidel Castro đã thực hiện chuyến thăm lịch sử, trực tiếp đến vùng giải phóng Quảng Trị – trở thành nguyên thủ nước ngoài đầu tiên đặt chân tới một khu vực vừa được giải phóng ở miền Nam Việt Nam.

Tại đây, ông cất tiếng nói vang dội: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình.” Câu nói ấy trở thành lời thề đoàn kết, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quan hệ Việt Nam – Cuba cho đến hôm nay.

Chuyến thăm 1973 không chỉ mang ý nghĩa tinh thần. Nó khẳng định trước cộng đồng quốc tế lập trường ủng hộ không điều kiện của Cuba đối với độc lập, thống nhất của Việt Nam; đồng thời mở ra một giai đoạn hợp tác cụ thể, thực chất nhằm giúp Việt Nam hàn gắn vết thương chiến tranh.

Sự ủng hộ to lớn Cuba dành cho Việt Nam

Ngay trong và sau chiến tranh, Cuba - dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ Fidel Castro - đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ quy mô cho Việt Nam – điều mà nhiều thế hệ người Việt vẫn nhắc đến như những “công trình tình nghĩa”, theo Nhà báo Nguyễn Duy Cường, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba.

Nổi bật là: Dự án xây dựng Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới (Quảng Bình); Khách sạn Thắng Lợi (Hà Nội); tuyến đường Sơn Tây-Xuân Mai dài 50 km; trang trại bò sữa Mộc Châu ở tỉnh miền núi Sơn La... Cuba cũng giúp Việt Nam xây dựng các khu công trình dân sinh; hỗ trợ chuyên gia, máy móc thiết bị và đào tạo nhân lực...

Từ năm 1961 đến năm 1975, Cuba đã tặng khoảng 50.000 tấn đường cho Việt Nam mỗi năm và cử bác sĩ đến chăm sóc thương binh, bệnh binh. Ngoài ra, gần 1 triệu sinh viên Việt Nam đã học tập tại Cuba trong thời kỳ này cũng đóng góp đáng kể vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước sau khi trở về nước.

Những biểu tượng của tình đoàn kết này đã đi vào đời sống thường ngày của người dân Việt Nam.

Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Viết Thảo, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba Hà Nội cũng từng nhấn mạnh trên báo chí rằng, lãnh tụ Fidel đã tiên phong viện trợ và cử chuyên gia giúp Việt Nam xây dựng ngay trong thời chiến, từ đường sá, công trình trọng điểm cho đến các dự án dân sinh với phương châm “giúp Việt Nam những gì Cuba có”.

Hợp tác song phương giữa Việt Nam và Cuba trong hàng thập kỷ qua đã mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp đến công nghiệp, xây dựng, thương mại, đầu tư, văn hóa, giáo dục và khoa học công nghệ.

Hậu phương tin cậy của Việt Nam trên trường quốc tế

Song song với viện trợ về vật chất là sự hỗ trợ chính trị – ngoại giao không đổi thay của Cuba dành cho Việt Nam. Ngay từ ngày 2/12/1960, Cuba là nước châu Mỹ đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, đặt nền tảng cho mối quan hệ “đặc biệt, mẫu mực, thủy chung” kéo dài hơn sáu thập kỷ.

Trong suốt cuộc chiến, lãnh tụ Fidel đã tận dụng mọi diễn đàn để bảo vệ chính nghĩa của Việt Nam, phản đối chiến tranh xâm lược, đồng thời nêu cao quyền tự quyết của các dân tộc.

Sau năm 1975, Cuba tiếp tục là một trong những đối tác kiên định ủng hộ Việt Nam vượt qua cấm vận, phục hồi kinh tế, mở rộng quan hệ đối ngoại. Những tiếng nói ủng hộ từ La Habana có ý nghĩa rất quan trọng trong việc tạo dựng “vành đai chính trị” ủng hộ Việt Nam tại Mỹ Latinh và các diễn đàn đa phương.

Ngày nay, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào Cuba, tận dụng thế mạnh và sự ủng hộ của hai nền kinh tế, nhất là trong các lĩnh vực năng lượng, sản xuất vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng và cơ sở hạ tầng du lịch. Hai nước duy trì sự phối hợp và ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương và các tổ chức quốc tế. Việt Nam luôn sát cánh cùng Cuba và đề nghị Hoa Kỳ dỡ bỏ chính sách bao vây, cấm vận đối với Cuba.

Di sản còn mãi và tình cảm đặc biệt "trước sau như một"

Lịch sử quan hệ Việt Nam – Cuba nhiều lần ghi nhận những cử chỉ đầy tình nghĩa. Trong thiên tai, dịch bệnh, hai nước luôn ở bên nhau: Cuba hỗ trợ Việt Nam vắc-xin, thuốc men, chuyên gia y tế; Việt Nam hỗ trợ lương thực, vật tư khi Cuba gặp khó khăn.

Tinh thần “chia ngọt sẻ bùi” ấy bắt nguồn từ tầm nhìn và phong cách lãnh đạo của lãnh tụ Fidel: chân thành, trực diện, coi trọng nghĩa tình đồng chí. Suốt 65 năm qua, quan hệ hai nước “không ngừng được củng cố và phát triển bền vững”, dựa trên nền tảng chính trị – tư tưởng và tình cảm đặc biệt giữa hai dân tộc.

Những công trình “in dấu Cuba” ngày nay đã trở thành một phần của ký ức đô thị và sinh hoạt cộng đồng ở Việt Nam. Khách sạn Thắng Lợi bên Hồ Tây – quà tặng của nhân dân Cuba – là một biểu tượng hữu nghị giữa lòng Hà Nội suốt hàng chục năm. Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới phục vụ hàng triệu lượt người dân miền Trung, đặc biệt trong thảm họa thiên tai, dịch bệnh. Các dự án hợp tác nông nghiệp, chăn nuôi, xây dựng cơ sở hạ tầng ở nhiều địa phương từ Bắc vào Nam cũng bắt nguồn từ những cam kết mà lãnh tụ Fidel khởi xướng.

Không chỉ các công trình, di sản của lãnh tụ Fidel còn hiện diện trong thế hệ trí thức, kỹ sư, bác sĩ Việt Nam từng được đào tạo tại Cuba. Họ là những “cầu nối sống” giữa hai đất nước, góp phần lan tỏa tính nhân văn của mô hình giáo dục Cuba – nơi coi tri thức là tài sản chung của nhân loại.

Sau khi Fidel từ biệt: Tình hữu nghị vẫn tiếp nối

Năm 2016, tin lãnh tụ Fidel Castro qua đời khiến hàng triệu trái tim ở Việt Nam bàng hoàng xúc động. Tưởng nhớ ông, Việt Nam tổ chức nhiều hoạt động trọng thể, treo cờ rủ và mở sổ tang tại Hà Nội và các cơ quan đại diện. Truyền thông quốc tế và Việt Nam đều ghi nhận tình cảm đặc biệt mà người Việt dành cho ông – một người bạn đã đồng hành cùng Việt Nam trong những năm tháng khó khăn nhất và cả khi dựng xây hòa bình.

Sau Fidel, tình hữu nghị Việt – Cuba tiếp tục được kế thừa bởi các thế hệ lãnh đạo hai nước. Hai bên duy trì tiếp xúc cấp cao thường xuyên; thương mại, đầu tư, nông nghiệp, y tế, giáo dục, quốc phòng… đều có bước tiến cụ thể. Nhiều chương trình hợp tác mới được nối dài dựa trên nền tảng “tin cậy chính trị – gần gũi nhân dân” mà lãnh tụ Fidel dày công gây dựng.

“Người bạn lớn” trong cảm nhận của người Việt

Với nhiều thế hệ người Việt, hình ảnh lãnh tụ Fidel mặc áo lính, giương cao lá cờ tại Quảng Trị năm 1973 là biểu tượng khó phai. Đó không chỉ là bức ảnh lịch sử mà còn là “chứng thư” khẳng định: Việt Nam không bao giờ đơn độc. Nhiều nhà báo, nhà nghiên cứu đã nhận định chuyến thăm ấy mang sức mạnh “tâm lý – chính trị” to lớn, cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân dân miền Nam và gửi thông điệp mạnh mẽ ra thế giới về tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến Việt Nam.

Ở lãnh tụ Fidel Castro, người Việt Nam nhận thấy sự hòa quyện giữa bản lĩnh chính trị, trí tuệ chiến lược và tấm lòng nhân ái. Phong cách “đi, thấy, làm” – từ chiến trường Sierra Maestra đến vùng giải phóng Quảng Trị – cho thấy một nhà lãnh đạo không ngại đối mặt hiểm nguy để thể hiện sự đoàn kết.

Câu nói “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” của lãnh tụ Fidel đã được nhắc lại trong sách giáo khoa, trên các phương tiện truyền thông và trong các sự kiện kỷ niệm hữu nghị, như một lời thề son sắt.

Bài học mà lãnh tụ Fidel để lại cho quan hệ quốc tế đương đại là: sức mạnh của sự thủy chung, nhất quán và những hành động cụ thể vì bạn bè – điều tạo nên “vốn liếng chiến lược” bền vững hơn mọi khẩu hiệu.

Với Việt Nam, di sản ấy chuyển hóa thành ba lớp ý nghĩa: Tất cả đều gắn với dấu ấn của Fidel – người đã biến lời hứa thành hành động, biến tình cảm thành công trình, biến tình đoàn kết thành sức mạnh.

Hơn sáu thập kỷ qua, mối quan hệ Việt Nam – Cuba là một trong những câu chuyện đẹp nhất của ngoại giao hiện đại. Ở đó, Fidel Castro hiện lên không chỉ như một lãnh tụ cách mạng kiệt xuất của Cuba, mà còn là “người bạn, người anh em gần gũi của nhân dân Việt Nam”.

Nhắc đến lãnh tụ Fidel là nhắc đến tình nghĩa “đồng chí – anh em”; là lời nhắc nhở rằng trong những bước ngoặt lịch sử, có những bàn tay nắm chặt không bao giờ buông. Di sản ấy sẽ tiếp tục được gìn giữ, phát huy bởi các thế hệ hôm nay và mai sau – như một cam kết rằng tình hữu nghị Việt – Cuba sẽ mãi mãi “vững như bàn thạch”, đúng như mong mỏi của vị lãnh tụ huyền thoại.

×