Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã nói về cảnh diễn đắt giá nhất phim gây thích thú trong "Sao tháng Tám"

LTS: "Sao tháng Tám" ra đời đến nay gần nửa thế kỷ, nhưng sức sống của tác phẩm này vẫn vẹn nguyên trong lòng công chúng. Sau khi đón đọc bài viết “Sao tháng Tám", chuyện chưa kể của NSND Thanh Tú" và theo dõi loạt "10 tác phẩm nghệ thuật về hình tượng Đất nước đi cùng năm tháng”, nhiều độc giả đã gửi về hòm thư của Báo Dân Việt những chia sẻ sâu sắc và xúc động.

Trong đó, độc giả Đặng Thanh Nga (địa chỉ mail dangthanhnga***@gmail.com) bày tỏ: "Năm nào đến dịp kỷ niệm Quốc khánh 2/9, tôi cũng tìm lại những bộ phim xưa cũ để xem cùng bạn bè. Những bộ phim như: “Bao giờ cho đến tháng Mười”; “Sao tháng Tám”… thật hào hùng, bi tráng khiến tôi tự hào về sự anh dũng, kiên cường của con người Việt Nam”.

Đồng quan điểm, độc giả Nguyễn Viết Long (địa chỉ mail vietlong***@gmail.com) dành nhiều lời khen cho phim “Sao tháng Tám”: "Phim ngày xưa thật đẹp, từ khuôn hình đến giọng thoại và kỹ thuật diễn xuất. Nhưng điều quan trọng hơn cả là cảm xúc khi năm nào cũng xem những thước phim như “Sao tháng Tám” mà vẫn thấy cảm động và niềm tự hào dân tộc trào dâng. Xuyên suốt bộ phim này, hình ảnh những người phụ nữ thật sáng ngời”.

Để có góc nhìn khách quan từ giới chuyên môn về bộ phim kinh điển này, PV Dân Việt đã có cuộc trò chuyện với nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã. Từ Úc, nữ biên kịch hiếm hoi thành công ở cả lĩnh vực điện ảnh và truyền hình đã chia sẻ suy ngẫm của bà về phim “Sao tháng Tám” cùng khả năng "diễn xuất thượng thừa" của NSND Thanh Tú trong tác phẩm này.

Bộ phim "Sao tháng Tám" ra mắt ngay sau khi đất nước thống nhất. Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã đánh giá thế nào về ý nghĩa và tác động của tác phẩm này? Liệu có phải vì ấn tượng với vai Nhu, bà đã quyết định mời NSND Thanh Tú vào vai chính trong bộ phim kinh điển "Truyện cổ tích cho tuổi 17"?

- Nếu nói về tác động đến khán giả thì không chỉ vì vai Nhu do NSND Thanh Tú đóng. Rất nhiều yếu tố khác nữa đã mang đến sức hút của bộ phim "Sao tháng Tám", như: Bối cảnh rất thật của năm 1945, những đại cảnh hoành tráng nhưng vô cùng quy củ được đặt đúng chỗ trong toàn thể dòng chảy kịch tính của phim…

Nhưng vẻ đẹp biến ảo khôn lường của Nhu (NSND Thanh Tú thủ vai) quả là một điểm nhấn xuất sắc. Nhu khi trong vai một phụ nữ nông thôn chua ngoa, với Nhu trong vai một phụ nữ sang trọng… đều toát lên thần thái chuyên nghiệp của NSND Thanh Tú.

Tôi nghĩ thành công này không mấy liên quan đến việc đạo diễn Nguyễn Xuân Sơn chọn bà cho vai diễn mẹ Thu trong "Truyện cổ tích cho tuổi 17", vì vai diễn này mang một màu sắc khác hẳn những vai NSND Thanh Tú từng đóng trước đó. Tôi cho rằng, việc lựa chọn nữ nghệ sĩ đóng vai mẹ Thu còn có chút phiêu lưu.

Nhìn từ góc độ một nhà biên kịch, điểm đắt giá nhất trong kịch bản phim "Sao tháng Tám" khiến bà ấn tượng là gì? Tác phẩm đã truyền tải tinh thần Cách mạng Tháng Tám một cách thành công như thế nào, thưa bà?

- Từ góc nhìn của một biên kịch, tôi nghĩ đây là một kịch bản khá chuẩn mực. Sự phát triển kịch tính dựa trên một số phận cá nhân dẫn đến cao trào của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền là vô cùng hợp lý.

Trong không khí cách mạng đó, số phận cá nhân không mất đi, cả nhân vật chính và phụ đều có chỗ của mình. Đó là một thành công ít kịch bản đạt được.

Vì sao vai Nhu của NSND Thanh Tú lại có thể trở thành một biểu tượng bất hủ, vượt qua sự khô khan thường thấy của dòng phim cách mạng?

"Truyện cổ tích cho tuổi 17" ra mắt vào năm 1988 đã tạo nên tiếng vang lớn. Tác phẩm đầu tay của nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã, đạo diễn Xuân Sơn. Tại Liên hoan phim Việt Nam lần 8, ngoài Giải thưởng Bông Sen Vàng dành cho phim truyện xuất sắc nhất, "Truyện cổ tích cho tuổi 17" còn giành các giải thưởng cao quý như: Đạo diễn xuất sắc nhất, Biên kịch xuất sắc nhất, Quay phim xuất sắc nhất, Âm nhạc xuất sắc nhất. Bộ phim nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2017.

- Trong mọi bộ phim, một vai diễn có thể trở thành biểu tượng của chính bộ phim đó trước hết phụ thuộc vào kịch bản. "Sao tháng Tám" đã cho diễn viên những tình huống kịch xuất sắc để một diễn viên có năng lực diễn xuất thượng thừa như chị Thanh Tú thi triển tài năng của mình. Tình huống trốn khỏi bệnh viện ngay sau khi sinh con trong hoàn cảnh mật thám của địch bủa vây tứ phía là một tình huống kiểu như vậy.

Nhân vật buộc phải hóa thân qua nhiều hình ảnh khác nhau như: Một sản phụ bình dân, một nữ y tá, một bác sĩ… nhưng hay nhất là qua việc hóa thân bất đắc dĩ ấy của nhân vật chính, người xem thấy được sự bao bọc của quần chúng nhân dân dành cho những chiến sĩ cách mạng.

Trong cái riêng, cái chung đã thực sự phát huy sức mạnh của nó. Hay một tình huống ngộ nghĩnh như trong lúc phải thoát khỏi sự truy lùng gắt gao của mật thám địch, nhân vật hóa thân thành một phụ nữ nông thôn đi mò cua bắt ốc. Bài chửi của "bà ấy" thật xuất sắc và gây nên sự hài hước hiếm hoi trong một bộ phim chính luận. Còn rất nhiều những ví dụ để cho thấy một diễn viên muốn thi triển khả năng diễn xuất của mình rất cần những tình huống kịch xuất sắc làm điểm tựa và ngược lại, những tình huống kịch ấy sẽ tỏa sáng khi được gửi gắm vào một diễn viên đủ năng lực.

Với bà, đâu là những phân cảnh đắt giá, gây ám ảnh và có sức sống vượt thời gian trong phim "Sao tháng Tám"?

- Có thể mỗi người xem phim lại sẽ có một nhận định khác nhau. Nhưng với tôi, cảnh diễn đắt giá nhất của phim khiến khán giả vừa thích thú vừa thán phục chính là cảnh nhân vật trước đó vừa là một bà nông dân mò cua bắt ốc với bài chửi bất hủ, thì ngay sau đó đã là một phụ nữ sang trọng bước vào không gian hưởng thụ của kẻ thù. Sự biến đổi này khiến khán giả bất ngờ như chính người trong cuộc vậy.

Nhìn lại sự thay đổi của đất nước qua các thời kỳ, bà có suy nghĩ gì về công tác bảo tồn di sản văn hóa, lịch sử và điện ảnh? Sự kỳ vọng của bà thế nào vào thế hệ trẻ ngày nay?

- Sự thay đổi của đất nước từ sau đổi mới (1986) là rất rõ rệt, không thể luận bàn. Tuy nhiên, khi đi ra nước ngoài, tôi nhận thấy trong khi chúng ta mải mê với sự phát triển kinh tế thì một yếu tố tạo nên một giá trị xã hội toàn vẹn lại đang bị coi nhẹ, đó là công tác bảo tồn. Khi tôi ngắm những ngôi nhà cổ từ 2 thế kỷ trước vẫn được bảo tồn đẹp đẽ và đầy cảm xúc thì tôi lại buồn cho sự phát triển độ thị lộn xộn và có nhiều dấu hiệu "ăn xổi" ở ta.

Cũng như vậy, khi tôi đi tới các bảo tàng văn hóa, và ngạc nhiên thấy họ dành riêng một phòng chiếu nhỏ thôi, nhưng trang trọng cho việc phát/chiếu lại những bộ phim kinh điển như một minh họa cho lịch sử phát triển của văn hóa trong quá khứ.

Từ đó, tôi lại thấy tiếc cho chúng ta khi có cả một lịch sử vệ quốc và lịch sử văn hóa được thể hiện trong suốt 70 năm phát triển điện ảnh lại không được phổ biến theo cách ấy dù chúng ta không thiếu bảo tàng, cũng không nghèo đến mức không có nổi một phòng chiếu đơn giản như thế.

Thế hệ trẻ sẽ khó có cảm xúc đủ sâu và đánh thức điều gì đó từ ký ức dân tộc khi hoạt động quảng bá di sản này không được thực hiện thường xuyên. Tôi mong họ học được chút ít gì đó từ lịch sử dân tộc qua những bộ phim như "Sao tháng Tám". Chỉ vậy thôi đã mừng lắm rồi!

Việc chọn tôn vinh các tác phẩm nghệ thuật về hình tượng đất nước trong cuộc trường chinh của dân tộc nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 là một hoạt động thiết thực. Giá trị kỷ niệm tất nhiên không bao giờ phai nhạt theo thời gian. Nhưng nó cũng đồng thời như một thao tác định giá lại những giá trị mang tính trường tồn. Điều này là an ủi rất lớn đối với các nghệ sĩ khi mà họ phải đối mặt/chấp nhận khả năng mình có thể sẽ bị mờ dần đi bởi những giá trị mới nổi và luôn biến mất theo năm tháng. Cái gì là giá trị thật nên được khẳng định không phải chỉ nhân dịp kỷ niệm. Loạt bài “10 tác phẩm nghệ thuật về hình tượng Đất nước đi cùng năm tháng” có thể là tiền đề cho những nghiên cứu sâu hơn, toàn diện hơn về những tiêu chí nghệ thuật vĩnh cửu.

Cảm ơn nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã với cuộc trò chuyện này!

×