Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Tránh “cào bằng” cơ học, phải linh hoạt theo từng địa bàn

Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Không chia tách tràn lan, phải bám sát thực tế

Điều 3 Thông tư 04/2012/TT-BNV hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 14/2018/TT-BNV, quy định rõ nguyên tắc tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, trong đó nhấn mạnh yêu cầu không chia tách các thôn, tổ dân phố đang hoạt động ổn định, thực hiện sáp nhập phù hợp với điều kiện, đặc điểm từng địa phương.

Quy định này được xem là “trục xương sống” trong quá trình sắp xếp hiện nay. Thực tế cho thấy, không phải địa bàn nào cũng có thể áp dụng một tiêu chí cứng về quy mô dân số hay diện tích để tiến hành sáp nhập.

Mới đây, tại buổi họp báo chiều 28/4, đại diện Bộ Nội vụ cho biết, dự thảo Nghị định mới đang được xây dựng theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm số lượng thôn, tổ dân phố nhưng vẫn phải tính đến yếu tố lịch sử, văn hóa, địa lý và phân bố dân cư. Điều này nhằm tránh tình trạng sáp nhập cơ học, gây xáo trộn đời sống cộng đồng.

Đáng chú ý, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố lần này còn gắn với bối cảnh đã hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã và bỏ cấp huyện trong năm 2025, khiến quy mô cấp xã tăng lên đáng kể. Khi đó, nếu không tinh gọn các đơn vị tự quản ở cơ sở sẽ tạo áp lực rất lớn cho chính quyền cấp xã trong quản lý, điều hành.

Cũng theo Bộ Nội vụ, việc giảm số lượng thôn, tổ dân phố không chỉ nhằm tinh giản bộ máy, mà còn giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tự quản của cộng đồng, giảm tải công việc cho cấp xã, nơi đang chịu áp lực gia tăng cả về khối lượng công việc lẫn yêu cầu quản trị.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố phải bảo đảm tính tự quản, phù hợp đặc thù vùng miền

Điều 3 Thông tư 04/2012/TT-BNV hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 14/2018/TT-BNV, quy định thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, hoạt động dưới sự quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã và sự lãnh đạo của tổ chức Đảng, bảo đảm nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch.

Trên cơ sở đó, việc sáp nhập không đơn thuần là “giảm số lượng”, mà phải giữ được tính cộng đồng, tính gắn kết dân cư, yếu tố cốt lõi của mô hình tự quản ở cơ sở.

Đặc biệt, pháp luật cũng mở ra cơ chế linh hoạt đối với các địa bàn đặc thù. Điều 3 Thông tư 04/2012/TT-BNV hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 14/2018/TT-BNV, quy định trường hợp vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, địa bàn chia cắt phức tạp hoặc có biến động dân cư do quy hoạch, di dân, giãn dân… thì điều kiện thành lập thôn, tổ dân phố mới có thể thấp hơn quy định chung.

Ngược lại, với những khu vực đô thị hóa nhanh, dân số tăng mạnh, việc sáp nhập cần tính toán kỹ để tránh tình trạng quy mô quá lớn, gây khó khăn cho công tác quản lý cộng đồng.

Trong trường hợp cộng đồng dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện thành lập thôn, tổ dân phố riêng, pháp luật cho phép ghép vào đơn vị liền kề nhằm bảo đảm quản lý thống nhất, không để “khoảng trống” quản lý ở cơ sở.

Theo định hướng mới, Bộ Nội vụ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Việc này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh sau sắp xếp bộ máy, nhiều địa phương ghi nhận tình trạng thiếu nhân lực chuyên môn, cán bộ phải làm việc tại nhiều trụ sở, ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết công việc.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Định hình mô hình quản trị cơ sở linh hoạt, phù hợp từng địa bàn

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố đã được Chính phủ đặt ra trong Đề án tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp từ năm 2025, gắn với xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đó, Bộ Nội vụ được giao xây dựng Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ đối với người hoạt động không chuyên trách, dự kiến hoàn thành trong tháng 4/2026.

Song song, một đề án về mô hình tự quản cộng đồng dân cư phù hợp với bối cảnh mới cũng đang được nghiên cứu, nhằm bảo đảm hệ thống thôn, tổ dân phố không chỉ tinh gọn về số lượng, mà còn hoạt động hiệu quả, thực chất.

Thực tế cho thấy, từ năm 2015 đến nay, cả nước đã giảm mạnh số lượng thôn, tổ dân phố, từ khoảng 137.000 xuống còn hơn 89.500 đơn vị. Tuy nhiên, sau khi mở rộng quy mô cấp xã, số lượng đơn vị trực thuộc lại có xu hướng tăng, đặt ra yêu cầu tiếp tục sắp xếp.

Trong bối cảnh đó, nguyên tắc “sáp nhập phù hợp điều kiện, đặc điểm từng địa phương” không chỉ là quy định mang tính kỹ thuật, mà còn là giải pháp cân bằng giữa tinh gọn bộ máy và ổn định xã hội, bảo đảm mỗi quyết định sắp xếp đều hướng đến mục tiêu cuối cùng: phục vụ tốt hơn đời sống người dân.

Nguyên tắc sắp xếp thôn, tổ dân phố cần lưu ý: Điều 3 Thông tư 04/2012/TT-BNV hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 14/2018/TT-BNV, bảo đảm tính tự quản của cộng đồng dân cư, dưới sự quản lý của chính quyền cấp xã và sự lãnh đạo của Đảng; tuân thủ pháp luật, thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch; không chia tách đơn vị ổn định, ưu tiên sáp nhập phù hợp điều kiện thực tế; linh hoạt với địa bàn đặc thù; cho phép hạ tiêu chí hoặc ghép vào đơn vị liền kề khi chưa đủ điều kiện thành lập mới.

×