Có "1-0-2” trong sử Việt: Vua Trần Thái Tông đem vợ cũ gả cho Lê Phụ Trần

Vì sao Trần Thái Tông quyết định gả Lý Chiêu Hoàng cho Lê Phụ Trần?

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1257, trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ nhất. Trước thế giặc hung hãn do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy, quân đội nhà Trần rơi vào tình thế hiểm nghèo. Tháng 12 năm đó, chính vua Trần Thái Tông thân chinh đốc quân, bày trận tại bờ sông Hồng. Tuy nhiên, trước sức tấn công vũ bão của kỵ binh Mông Cổ, tượng binh nhà Trần hoảng loạn, khiến toàn quân nao núng.

Trong khoảnh khắc hỗn loạn sinh tử, khi vua và tướng sĩ phải rút lui, sách sử chép lại rằng danh tướng Lê Phụ Trần (tên thật là Lê Tần) luôn ở cạnh vua với sắc mặt không thay đổi. Sự bình tĩnh phi thường này cho thấy ông không chỉ là một người dũng mãnh mà còn có niềm tin vững chắc vào thắng lợi cuối cùng.

Khi thuyền vua lui về sông Lô và bị quân Nguyên bắn tên loạn xạ, chính Lê Phụ Trần đã lấy ván thuyền để che chắn cho vua. Đặc biệt, trong lúc nguy cấp, có người khuyên vua dừng lại tử chiến, nhưng Lê Phụ Trần đã can ngăn một cách sáng suốt: "Nay thì bệ hạ chỉ đánh một ván dốc túi thôi! Hãy nên tạm lánh chúng, sao lại có thể dễ dàng tin lời người ta thế!".

Lời khuyên này không chỉ cứu mạng nhà vua mà còn cứu cả quân đội nhà Trần khỏi một trận thua trông thấy. Nhờ đó, nhà Trần đã thực hiện cuộc rút lui chiến lược, bảo toàn lực lượng, thực hiện kế sách "vườn không nhà trống" và chờ thời cơ phản công. Cuộc phản công sau đó vào ngày 28/1/1258 đã giành thắng lợi quyết định, buộc quân Mông Cổ phải tháo chạy.

Triều đại nhà Trần vốn rất chú trọng việc bảo vệ quyền lực dòng họ, thể hiện qua cả việc hôn nhân nội tộc. Tuy nhiên, vua Trần Thái Tông đã dành cho Lê Phụ Trần, một người ngoài hoàng tộc, sự tin cậy tuyệt đối.

Sự tin tưởng này không chỉ vì võ nghệ hay lòng trung thành trên chiến trường. Sách Đại Việt sử ký toàn thư có chi tiết đắt giá: “Khi vua Thái Tông triệt binh về sông Thiên Mạc, Lê Tần đã thảo luận với ông những chuyện cơ mật, không mấy người biết tới". Điều này chứng tỏ Lê Phụ Trần là người tâm phúc, được nhà vua tin tưởng để bàn những việc quân cơ trọng đại nhất, ngang hàng với những tôn thất thân cận. Việc nhà vua đổi tên cho ông từ Lê Tần thành Lê Phụ Trần (Phụ nghĩa là giúp đỡ, Trần là triều đại) cũng hàm chứa ý nghĩa sâu sắc về sự gắn bó này.

Sau chiến thắng, vua Trần Thái Tông luận công ban thưởng. Ông phong cho Lê Phụ Trần chức Ngự sử đại phu, tước Bảo Văn hầu và ban cho một món quà đặc biệt: gả Chiêu Thánh công chúa. Nhà vua nói với ông: “Trẫm không có khanh, thì đâu có ngày nay. Khanh hãy cố gắng để cùng được trọn vẹn về sau".

Điều gây uẩn khúc và tranh cãi cho các nhà Nho và sử gia sau này là Chiêu Thánh công chúa chính là Lý Chiêu Hoàng - vị nữ hoàng cuối cùng của nhà Lý và là người vợ đầu tiên của vua Trần Thái Tông. Việc vua đem vợ cũ gả cho bề tôi là hành động trái với lẽ thường, khiến ông phải nhận nhiều lời đàm tiếu.

Tuy nhiên, nếu xét kỹ con người của Trần Thái Tông, một vị vua có Phật tâm, từng bỏ ngai vàng lên núi ở ẩn vì áy náy chuyện lấy vợ của anh trai, thì quyết định này lại vô cùng hợp tình hợp lý. Ông không chỉ muốn ban thưởng cho một công thần đã cứu mạng mình, mà còn muốn mưu cầu hạnh phúc cho người bạn thuở thiếu thời. Ông đã gửi gắm Lý Chiêu Hoàng cho người mà ông tin cậy nhất, một người văn võ toàn tài, đủ sức che chở cho bà đến cuối đời. Nhà sử học Ngô Sĩ Liên sau này cũng nhận xét về Lê Phụ Trần: "Lê Phụ Trần dũng lược đứng đầu ba quân, một mình một ngựa xông pha trong lúc gian nguy, mà tài văn học của ông đủ để dạy bảo thái tử".

Quả đúng như mong đợi của nhà vua, Lý Chiêu Hoàng và Lê Phụ Trần đã có một gia đình hạnh phúc viên mãn với hai người con, một trai một gái. Về mặt chính trị, việc này cũng giúp hoàng tộc nhà Trần hoàn toàn yên tâm, tránh được nguy cơ binh biến từ những người còn ủng hộ nhà Lý.

Cuối cùng, vua Trần Thái Tông đã chấp nhận chịu phần cay đắng và những lời dị nghị về mình để dành sự trọn vẹn cho những người ông yêu quý. Cách tin người và dùng người sáng suốt, khoáng đạt của ông chính là một trong những đức tính quý báu, góp phần tạo nên sự vững mạnh cho triều đại nhà Trần huy hoàng.

×