Việt Nam - Nhật Bản hợp tác thúc đẩy sản xuất lúa phát thải carbon thấp

Thông tin tại Hội thảo về chiến lược cũng như các chương trình, dự án Việt Nam đang nỗ lực triển khai để giảm phát thải trong ngành trồng trọt, trong đó có sản xuất lúa, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam đang triển khai nhiều chiến lược, chương trình nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong đó, phiên bản cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC 3.0), dự kiến ban hành năm 2026, sẽ cụ thể hóa các mục tiêu giảm phát thải trong từng lĩnh vực, bao gồm trồng trọt và sản xuất lúa gạo.

Một trong những chương trình trọng điểm là Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, triển khai từ năm 2024. Mục tiêu đến năm 2030 xây dựng vùng sản xuất lúa quy mô lớn, áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến nhằm giảm phát thải, giảm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị sản phẩm. Dự kiến, mô hình này có thể giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính so với phương thức canh tác truyền thống.

Đến nay, tổng diện tích đăng ký tham gia đề án đã đạt khoảng 400.000 ha, vượt xa mục tiêu ban đầu. Đáng ghi nhận là, những lô gạo đầu tiên đáp ứng tiêu chí phát thải thấp đã được chứng nhận, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc xây dựng thương hiệu gạo xanh của Việt Nam. Việt Nam cũng đã xuất khẩu những lô gạo được dán nhãn "xanh" đầu tiên sang thị trường Nhật Bản.

Sau thành công ở Đồng bằng sông Cửu Long, mô hình sản xuất lúa phát thải thấp đã được khởi động tại 3 tỉnh, thành phố của miền Băc là Hưng Yên, Ninh Bình, TP.Hải Phòng.

Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai Chương trình sản xuất trồng trọt phát thải thấp giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050, với mục tiêu giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt vào năm 2035. Chương trình hướng tới xây dựng các mô hình sản xuất phát thải thấp trên phạm vi toàn quốc, hoàn thiện hệ thống đo đạc phát thải và thúc đẩy phát triển thị trường cho nông sản xanh.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, việc phát triển sản xuất lúa phát thải thấp không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế thiết thực thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

"Việc tăng cường hợp tác với Nhật Bản và các đối tác quốc tế được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền sản xuất lúa gạo xanh, phát thải thấp, qua đó vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa nâng cao giá trị hạt gạo và đóng góp vào mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững", bà Hương nói.

Tại phiên khai mạc hội thảo, TS. Atsuro Matsuda, cố vấn NARO, Giám đốc Dự án giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp thuộc Chương trình BRIDGE (Nhật Bản), cho biết: Hội thảo nhằm giới thiệu các giải pháp công nghệ ứng phó biến đổi khí hậu, đặc biệt là các kỹ thuật giảm phát thải methane trong sản xuất lúa. Đồng thời, sự kiện hướng tới thúc đẩy các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo, gắn sản xuất lúa phát thải thấp với cơ chế tín chỉ carbon và hợp tác quốc tế.

Một trong những giải pháp nổi bật là kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD). Đây là phương pháp canh tác đã được tích hợp vào Chương trình tín chỉ carbon J-Credit của Nhật Bản. Thực tế triển khai tại Philippines cho thấy, kỹ thuật này có thể giảm khoảng 30% lượng phát thải methane so với phương pháp canh tác truyền thống, đồng thời vẫn bảo đảm năng suất.

Trên cơ sở đó, NARO đã hỗ trợ xây dựng phương pháp luận cho cơ chế tín chỉ carbon chung (JCM) giữa Nhật Bản và Philippines, mở ra cơ hội nhân rộng các mô hình sản xuất lúa phát thải thấp và tạo thêm nguồn thu từ thị trường tín chỉ carbon.

GS.TS.Phạm Văn Cường, Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho biết: Việt Nam hiện là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, với diện tích gieo trồng khoảng 7,1 triệu ha và sản lượng đạt khoảng 43 triệu tấn mỗi năm. Trong bối cảnh các quốc gia tăng cường cam kết giảm phát thải khí nhà kính, ngành lúa gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi theo hướng xanh, bền vững và gia tăng giá trị.

Những năm qua, với sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, nhiều tiến bộ khoa học và công nghệ đã được nghiên cứu và ứng dụng vào sản xuất lúa tại Việt Nam. Các giải pháp này không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng mà còn góp phần giảm phát thải carbon, mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn giá trị cho ngành lúa gạo.

Với riêng Học viện Nông nghiệp Việt Nam, với lợi thế có các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nông học, các nhóm nghiên cứu mạnh, Học viện đang nỗ lực phối hợp với các địa phương triển khai các mô hình sản xuất lúa phát thải thấp, nghiên cứu, phát triển hệ thống đo đạc tín chỉ carbon,...

Thúc đẩy chuyển đổi sản xuất lúa gạo xanh

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Minh Thùy, Trưởng nhóm Nghiên cứu Tần số vô tuyến, Phòng thí nghiệm Cảm biến, Trường Điện - Điện tử (Đại học Bách khoa Hà Nội), nhận định: Hội thảo là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hợp tác khoa học và chuyển giao công nghệ giữa hai quốc gia, đặc biệt trong việc ứng dụng công nghệ và cảm biến, nhằm giảm phát thải methane từ ruộng lúa.

"Việc tăng cường hợp tác với các quốc gia đi đầu về công nghệ như Nhật Bản sẽ giúp Việt Nam tiếp cận các giải pháp tiên tiến, từ đó lựa chọn và áp dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và thúc đẩy chuyển đổi sang nền nông nghiệp phát thải thấp", bà Thùy chia sẻ.

PGS.TS. Mai Quang Vinh, Viện trưởng Viện Công nghệ xanh, nhận định, mỗi năm Việt Nam sản xuất khoảng 43-45 triệu tấn thóc, tương đương 26-28 triệu tấn gạo, trong đó xuất khẩu 5-7 triệu tấn. Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất trọng điểm, đóng góp 50% sản lượng và tới 90% lượng gạo xuất khẩu. Tuy nhiên, sản xuất lúa cũng là nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể.

Các mô hình canh tác tiên tiến có thể giúp giảm chi phí đầu vào, tăng lợi nhuận từ 12-50%, đồng thời duy trì hoặc nâng cao năng suất. Ngoài ra, sản xuất lúa phát thải thấp còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon và phát triển các dòng sản phẩm giá trị cao như gạo hữu cơ, gạo carbon thấp.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, ông Mai Quang Vinh, cho rằng, cần hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ như tín dụng xanh, bảo hiểm nông nghiệp, xây dựng thị trường carbon và phát triển hạ tầng giám sát phát thải. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế, đặc biệt với Nhật Bản và các đối tác phát triển, sẽ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến, thu hút đầu tư và mở rộng thị trường cho sản phẩm gạo phát thải thấp.

Việc đẩy mạnh hợp tác Việt Nam - Nhật Bản được kỳ vọng sẽ tạo động lực quan trọng để ngành lúa gạo Việt Nam chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, phát thải thấp, qua đó vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa nâng cao giá trị hạt gạo và thực hiện cam kết phát triển bền vững trong dài hạn.

×