"Bộ Chính trị chọn ngày 24/11 làm Ngày Văn hoá Việt Nam thể hiện sự gặp gỡ giữa ý Đảng và lòng dân"

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và sự kiện Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 24/11 làm Ngày Văn hóa Việt Nam, cho người lao động nghỉ hưởng lương trong ngày này được xem là một bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển của đất nước. Sự kiện này cũng khẳng định vai trò tối quan trọng của văn hóa trong tiến trình phát triển.

Để làm rõ hơn ý nghĩa và điểm nổi của sự kiện này, PV Dân Việt đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Vũ Thị Phương Hậu - Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh).

Việc Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 24/11 làm Ngày Văn hóa Việt Nam, cho người lao động nghỉ hưởng lương trong ngày này được xem là một bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển của đất nước. Theo bà, sự kiện này mang ý nghĩa chính trị – văn hóa như thế nào trong chiến lược phát triển con người Việt Nam hiện nay?

- Tôi thiết nghĩ rằng, việc Bộ Chính trị quyết định chọn ngày 24/11 làm Ngày Văn hoá Việt Nam là một lựa chọn có cơ sở lịch sử, chính trị và văn hoá sâu sắc, thể hiện sự gặp gỡ giữa ý Đảng và lòng dân.

Ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hoá toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, đứng trước muôn vàn khó khăn, thù trong giặc ngoài. Điều đó cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Chính phủ cho văn hoá.

Tại Hội nghị này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp phát biểu, khẳng định văn hoá phải soi đường cho quốc dân đi, đặt nền móng cho tư duy phát triển văn hoá gắn với vận mệnh dân tộc và con người Việt Nam.

Việc lựa chọn ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam vì thế không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm, mà còn khẳng định tính nhất quán trong tư duy của Đảng về mục tiêu xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam: lấy hạnh phúc của con người, hạnh phúc của dân tộc và hạnh phúc của đồng bào làm cơ sở.

Trong Ngày Văn hoá Việt Nam, người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương, đây là bước tiến quan trọng trong thể chế hoá quyền sáng tạo và quyền thụ hưởng văn hoá của nhân dân.

Chính sách này tạo điều kiện để đại bộ phận nhân dân có thời gian tái tạo sức lao động cả về thể chất lẫn tinh thần, đồng thời tham gia vào các hoạt động sáng tạo, kết nối, lan toả và thụ hưởng các giá trị văn hoá trong đời sống xã hội. Ngày Văn hoá Việt Nam không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của nhân dân, mà còn thúc đẩy hình thành thị trường tiêu dùng văn hoá lành mạnh, tạo động lực cho các ngành công nghiệp văn hoá phát triển.

Ngày Văn hóa Việt Nam có thể góp phần thay đổi cách xã hội nhìn nhận vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế – xã hội như thế nào, đặc biệt trong bối cảnh thúc đẩy công nghiệp văn hóa?

- Ngày Văn hoá Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc định hình lại nhận thức xã hội về mối quan hệ hữu cơ giữa văn hoá, con người và phát triển bền vững. Khi văn hoá được khẳng định bằng một ngày quốc gia gắn với quyền thụ hưởng cụ thể của người dân, xã hội có điều kiện nhận thức rõ hơn rằng phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà là quá trình nâng cao chất lượng con người, đời sống tinh thần và các giá trị nhân văn.

Theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, văn hoá và con người vừa là nền tảng, vừa là nguồn lực nội sinh, đồng thời là hệ điều tiết bảo đảm cho qúa trình phát triển diễn ra hài hoà, bền vững.

Trong bối cảnh đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hoá, Ngày Văn hoá Việt Nam góp phần hình thành nhu cầu tiêu dùng văn hoá có ý thức, qua đó mở rộng không gian thị trường cho các sản phẩm, dịch vụ văn hoá sáng tạo. Ở đó, văn hoá không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế, mà còn nâng cao chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của phát triển kinh tế - xã hội.

Theo bà, làm thế nào để Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ dừng ở một ngày nghỉ lễ, mà thực sự trở thành không gian lan tỏa giá trị văn hóa, khơi dậy niềm tự hào và ý thức giữ gìn bản sắc trong toàn xã hội?

- Để Ngày Văn hoá Việt Nam không chỉ dừng ở một ngày nghỉ lễ, điều quan trọng là phải tổ chức ngày này đúng tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, coi nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hoá. Các hoạt động cần lấy thực hành văn hoá trong đời sống làm trung tâm, gắn với gia đình, nhà trường, cộng đồng và không gian số, thay vì chỉ dừng ở các sự kiện mang tính trình diễn hoặc lễ hội hình thức.

Bên cạnh đó, cần định hướng nội dung Ngày Văn hoá Việt Nam vào việc lan toả hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc văn hoá dân tộc và ý thức giữ gìn, phát huy văn hoá trong mỗi cá nhân.

Truyền thông và các nền tảng số giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng không gian lan toả, kết nối các giá trị văn hoá từ cộng đồng đến xã hội và ra quốc tế, đồng thời giúp văn hoá hiện diện thường xuyên trong đời sống, thay vì chỉ tập trung vào một thời điểm. Khi đó, Ngày Văn hoá Việt Nam sẽ thực sự trở thành một không gian xã hội có sức lan toả bền vững.

Sự kiện này đặt ra những yêu cầu và trách nhiệm gì đối với các cơ quan quản lý, giới văn nghệ sĩ và cộng đồng trong việc tổ chức các hoạt động văn hóa có chiều sâu, tránh hình thức và thương mại hóa?

- Văn hoá Việt Nam đặt ra yêu cầu trước hết đối với các cơ quan quản lý nhà nước trong việc chuyển từ tư duy tổ chức sự kiện sang quản trị chất lượng văn hoá, bảo đảm các hoạt động có định hướng giá trị rõ ràng, gắn với xây dựng con người và môi trường văn hoá lành mạnh. Trách nhiệm của cơ quan quản lý là xây dựng tiêu chí, chuẩn mực, cơ chế giám sát và đánh giá, nhằm hạn chế xu hướng hình thức hoá và thương mại hoá thuần tuý các hoạt động văn hoá.

Đối với giới văn nghệ sĩ, trí thức và những người làm công tác văn hoá, sự kiện này đặt ra trách nhiệm nâng cao chất lượng sáng tạo, hướng tới các tác phẩm và hoạt động có chiều sâu tư tưởng, giá trị nhân văn và sức lan toả xã hội. Việc sáng tạo cần gắn với việc nuôi dưỡng hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam, thay vì chạy theo thị hiếu dễ dãi hoặc hiệu ứng ngắn hạn.

Về phía cộng đồng và xã hội, Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh vai trò của nhân dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là trung tâm thụ hưởng văn hoá. Do đó, cộng đồng cần tham gia vào các hoạt động văn hoá với tinh thần tự giác, trách nhiệm và tôn trọng bản sắc, cùng với doanh nghiệp và các tổ chức xã hội đóng góp nguồn lực theo hướng xã hội hoá lành mạnh, để Ngày Văn hoá Việt Nam thực sự trở thành không gian lan toả giá trị, tránh biến văn hoá thành hàng hoá thuần tuý.

Từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa, việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam đặt ra những yêu cầu gì đối với công tác bảo tồn, phát huy văn hóa và xây dựng con người Việt Nam trong bối cảnh hội nhập hiện nay?

- Việc xác lập Ngày Văn hoá Việt Nam đặt ra yêu cầu phải tiếp cận công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá theo hướng động và gắn với đời sống đương đại, thay vì bảo tồn tĩnh hay mang tính trưng bày. Các giá trị văn hoá cần được đưa vào thực hành xã hội, giáo dục, truyền thông và không gian số để trở thành một phần sống động của đời sống con người Việt Nam hiện nay.

Đồng thời, Ngày Văn hoá Việt Nam đặt ra yêu cầu gắn chặt bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá với xây dựng con người Việt Nam theo hệ giá trị và chuẩn mực đã được Nghị quyết 80-NQ/TW xác lập.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, điều này giúp bảo đảm quá trình tiếp biến văn hoá diễn ra có chọn lọc, giữ vững bản sắc, tránh hoà tan. Trong tiến trình văn minh nhân loại, văn hoá Việt Nam không chỉ được gìn giữ, được định vị mà còn trở thành nền tảng bền vững cho việc hình thành nhân cách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức mạnh nội sinh của quốc gia.

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị được đánh giá là một dấu mốc quan trọng trong tư duy phát triển văn hóa. Theo bà, tinh thần cốt lõi và điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết này là gì so với các nghị quyết trước đây về văn hóa?

- Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 80- NQ/TW là đặt văn hoá và con người vào đúng vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, không chỉ với tư cách nền tảng tinh thần, mà là nguồn lực nội sinh, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng, chuyển từ việc nhấn mạnh vai trò sang thiết kế một khung chiến lược toàn diện để văn hoá thực sự vận hành trong đời sống kinh tế - xã hội.

Điểm mới nổi bật của Nghị quyết 80-NQ/TW so với các nghị quyết trước đây là cách tiếp cận đồng bộ và thể chế hoá. Nghị quyết không chỉ xác lập quan điểm, mà còn gắn với các định hướng cụ thể về hệ giá trị và chuẩn mực con người, quyền thụ hưởng văn hoá của nhân dân, phát triển công nghiệp văn hoá, văn hoá trong không gian số, nguồn lực và cơ chế thực hiện. Qua đó, Nghị quyết tạo nền tảng để chuyển tư duy phát triển văn hoá từ “khẳng định vai trò” sang “tổ chức thực hiện”, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ góc nhìn của người nghiên cứu về phát triển văn hóa, theo bà, Nghị quyết 80-NQ/TW đặt ra yêu cầu gì đối với các cơ quan hoạch định chính sách, các viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức văn hóa trong việc cụ thể hóa chủ trương thành hành động thực tiễn?

- Nghị quyết 80-NQ/TW đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với các cơ quan hoạch định chính sách trong việc chuyển hoá các quan điểm lớn về văn hoá và con người thành chương trình, kế hoạch và cơ chế thực hiện cụ thể, có mục tiêu, lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm phân công rõ ràng. Trọng tâm không chỉ là ban hành chính sách, mà là tổ chức thực hiện đồng bộ, gắn với thể chế, nguồn lực và cơ chế giám sát, đánh giá.

Đối với các viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức văn hoá, Nghị quyết đòi hỏi phải đi trước một bước về lý luận và bằng chứng khoa học, làm rõ các khái niệm, xây dựng bộ chỉ báo và công cụ đo lường để đánh giá mức độ phát triển văn hoá, quyền thụ hưởng văn hoá, tác động của công nghiệp văn hoá và văn hoá số. Đồng thời, đội ngũ các nhà nghiên cứu, các chuyên gia cần tham gia phản biện chính sách và đồng hành cùng thực tiễn, góp phần bảo đảm việc cụ thể hoá Nghị quyết vừa đúng định hướng, vừa khả thi, hiệu quả trong bối cảnh phát triển mới.

Cảm ơn PG.TS Vũ Thị Phương Hậu đã chia sẻ thông tin!

×