Kỹ sư phần mềm Việt trên đất Mỹ: "Lập trình giỏi chưa đủ để đi xa"

Chia sẻ cùng PV Dân Việt, kỹ sư phần mềm 27 tuổi Lê Anh Duy nói: "Thời điểm dừng chân ở vòng phỏng vấn cuối tại Google, lúc đó tôi thấy mình còn quá nhỏ bé vì còn quá trẻ, xung quanh toàn là những bộ óc kiệt xuất quy tụ cả thế giới. Tôi sợ mình không đủ tầm. Tôi bắt đầu hiểu, thế nào là tiêu chuẩn toàn cầu, tôi đã thay đổi hoàn toàn tư duy của mình".

Để tích lũy kinh nghiệm, Duy gia nhập startup Genius Plaza (Mỹ) nhưng công ty phá sản chỉ sau một năm. Thay vì nản chí, anh coi đây là “phép thử”, tiếp tục tự học và nhanh chóng trúng tuyển iHeartRadio – nền tảng hơn 188 triệu người dùng – với mức lương khởi điểm 100.000 USD/năm.

Không dừng lại, Duy vừa đi làm vừa hoàn thành Thạc sĩ Khoa học Máy tính ở tuổi 23. Trở lại thị trường lao động, anh nhận được lời mời từ nhiều “ông lớn” như Google, Amazon, eBay hay Pinterest, nhưng chọn Credit Karma (Intuit) với thu nhập hơn 400.000 USD/năm, cùng cơ hội làm việc trong hệ sinh thái phục vụ hơn 140 triệu người dùng.

Câu chuyện năng lực cạnh tranh của kỹ sư Việt

Thất bại ở vòng cuối phỏng vấn Google khi mới 19 tuổi đã tác động thế nào đến tư duy nghề nghiệp của Duy?

- Điều đó giúp tôi biết mình đang đứng ở đâu trên thế giới này, cần phải học thêm những gì. Bước một chân vào được Google, giúp tôi tự tin rằng. Con đường nghề nghiệp mà mình theo đuổi là hoàn toàn đúng đắn.

Thất bại không làm tôi nhụt chí mà ngược lại, nó thắp lên một niềm tin một hoài bão và quyết tâm sắt đá rằng tôi đã bước chân vào được đây thì tôi nhất định sẽ quay trở lại vị thế của người dẫn đầu.

Theo bạn, khoảng cách lớn nhất giữa kỹ sư trẻ Việt Nam và “chuẩn kỹ sư toàn cầu” hiện nay là gì?

- Theo tôi, khoảng cách lớn nhất là tư duy "Thợ" và tư duy "Kiến trúc sư". Khoảng cách lớn nhất không nằm ở kỹ thuật mà nằm ở sự chuẩn hóa (Standardization).

Kỹ sư trẻ Việt Nam thường rất giỏi giải quyết các vấn đề trước mắt, nhưng lại thiếu khả năng bao quát toàn bộ vòng đời sản phẩm. Chuẩn kỹ sư toàn cầu đòi hỏi bạn không chỉ làm cho hệ thống "chạy được", mà phải làm cho nó có thể duy trì, mở rộng và bàn giao được.

Việc thiếu hụt tài liệu, kiểm thử đơn vị hay lười tuân thủ quy trình chuẩn chính là rào cản khiến chúng ta khó khớp nối vào các cỗ máy khổng lồ của thế giới. Thiếu tầm nhìn cho tương lai. Kỹ sư toàn cầu làm công việc ngày hôm nay, đồng nghĩa với việc phát triển cho 10 năm sau sẽ như thế nào.

Trải nghiệm làm việc tại các công ty công nghệ Mỹ giúp bạn nhìn nhận thế nào về năng lực cạnh tranh của kỹ sư Việt?

- Làm việc tại Mỹ, tôi thấy kỹ sư Việt có năng lực cạnh tranh cực cao ở tư duy toán học và khả năng thích nghi. Chúng ta không thua kém về trí tuệ so với kỹ sư Ấn Độ hay Trung Quốc.

Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của chúng ta thường bị giới hạn ở mức "thực thi". Để vươn lên nhóm dẫn dắt, kỹ sư Việt cần bước ra khỏi vùng an toàn của màn hình code để hiểu về bức tranh cấu trúc hệ thống tổng thể.

Điều gì quan trọng hơn đối với một kỹ sư toàn cầu: Kỹ năng lập trình hay tư duy hệ thống và làm việc nhóm?

- Ở cấp độ toàn cầu, kỹ năng lập trình chỉ là điều kiện cần, còn tư duy hệ thống và làm việc nhóm mới là điều kiện đủ. Một kỹ sư giỏi code nhưng không thể làm việc nhóm sẽ tạo ra "thợ kỹ thuật". Tư duy hệ thống giúp bạn biết nên xây cái gì, còn làm việc nhóm giúp bạn biết xây cùng ai. Trong một hệ thống phức tạp, không ai có thể thành công một mình.

Tại Mỹ, sự im lặng là bất lợi. Những ý tưởng táo bạo, thậm chí điên rồ, mới là thứ được đánh giá cao

Từ góc nhìn của bạn, điểm mạnh nổi bật nhất của nhân lực công nghệ Việt Nam là gì?

- Điểm mạnh nổi bật chính sự linh hoạt và bền bỉ. Nhân lực công nghệ Việt Nam có sự khéo léo và khả năng xoay xở (Agility) tuyệt vời. Trong những tình huống ngặt nghèo hoặc khi thiếu hụt nguồn lực, kỹ sư Việt luôn tìm ra những cách tiếp cận thông minh và nhanh chóng. Đây là điểm cộng lớn trong các môi trường startup đầy biến động.

Ngược lại, đâu là hạn chế lớn nhất khiến nhiều kỹ sư Việt khó vươn lên các vị trí có ảnh hưởng?

- Theo tôi, hạn chế lớn nhất là kỹ năng giao tiếp và "Ownership" (Làm chủ). Hạn chế lớn nhất là sự thụ động trong việc phản biện và thiếu tinh thần Ownership (Làm chủ).

Nhiều kỹ sư Việt chỉ đợi được giao việc mới làm, thay vì chủ động đề xuất giải pháp để cải thiện hệ thống, không chịu chủ động làm thêm những công việc khác để có thêm những kiến thức bổ xung.

Tư duy làm việc còn an toàn, ít chủ động thể hiện quan điểm. Tại Mỹ, sự im lặng là bất lợi. Những ý tưởng táo bạo, thậm chí điên rồ, mới là thứ được đánh giá cao. Người thăng tiến nhanh nhất là người dám nói, dám chấp nhận rủi ro và biết lan tỏa hiệu suất cho người xung quanh. Bên cạnh đó, rào cản ngôn ngữ và kỹ năng thuyết trình khiến những ý tưởng hay thường bị chôn vùi hoặc bị đánh giá thấp hơn thực lực.

Vai trò hiện tại của bạn tại Credit Karma khác gì so với hình dung thông thường về một lập trình viên?

- Khác với hình dung về một lập trình viên chỉ ngồi gõ code 8 tiếng, vai trò của tôi tại Credit Karma thiên về giải quyết bài toán kinh doanh thông qua công nghệ. Phần lớn thời gian tôi dùng để nghiên cứu về kiến trúc hệ thống, đánh giá rủi ro bảo mật và tối ưu hóa chi phí vận hành cho hàng triệu người dùng.

Code chỉ là bước cuối cùng sau khi mọi logic đã được thông suốt. Vai trò của tôi là một người kiến tạo hệ thống. Xây dựng nền móng, thiết kế và duy trì các thư viện cốt lõi mà hàng trăm kỹ sư khác sử dụng. Định hình chất lượng, là người đặt ra các tiêu chuẩn cho toàn bộ mã nguồn của ứng dụng, đảm bảo tính nhất quán và chất lượng cao nhất. Tối ưu hóa quy trình, tập trung cải thiện trải nghiệm làm việc cho các kỹ sư khác, giúp quy trình phát triển phần mềm trở nên trơn tru và hiệu quả hơn.

Thu nhập của kỹ sư công nghệ tại Mỹ thường gắn với những yếu tố nào: Thâm niên, trách nhiệm hay mức độ tác động đến sản phẩm?

- Thu nhập của kỹ sư tại Mỹ không tỷ lệ thuận với thâm niên. Nó gắn chặt với Mức độ tác động (Impact) đến sản phẩm và Trách nhiệm (Accountability). Một kỹ sư trẻ có thể nhận lương cao hơn người làm 10 năm nếu giải pháp của họ giúp công ty tiết kiệm hàng triệu đô hoặc thu hút thêm hàng triệu người dùng.

Lúc mới ra trường, nhìn mức lương mơ ước của các tiền bối, tôi nghĩ không biết bao giờ mình mới được như họ. Nhưng ngày hôm nay, tôi đã làm việc trong team của những người đã đi làm từ lúc tôi chưa ra đời.

Theo bạn, mức đãi ngộ cao trong ngành công nghệ phản ánh điều gì nhiều hơn. Năng lực cá nhân hay giá trị mà kỹ sư tạo ra cho hệ thống?

- Mức đãi ngộ khủng trong ngành công nghệ phản ánh giá trị mà kỹ sư tạo ra cho hệ thống. Trong kinh tế quy mô (Scalability), một thay đổi nhỏ của kỹ sư giỏi có thể nhân lên giá trị gấp hàng vạn lần trên toàn hệ thống. Một sai sót nhỏ khiến bị lộ thông tin khách hàng hay sự cố truy cập sẽ làm tổn hại cho công ty hàng triệu USD.

Do đó, công ty trả lương cao để giữ chân những người có khả năng bảo vệ và phát triển "cỗ máy in tiền" của họ. Họ là những mắt xích không thể thay thế trong một hệ thống vận hành. Để giữ chân họ, các tập đoàn thường cho rất nhiều cổ phần, mỗi năm chỉ lấy được 25%. Phải làm cho họ 4 năm thì mới lấy hết được. Và khi năm thứ nhất hết, họ lại gia hạn thêm năm thứ 5. Đây còn được nói vui là Vòng tay vàng (Golden handcuffs).

Một thông điệp ngắn gọn mà bạn muốn gửi tới các bạn trẻ Việt Nam đang theo đuổi con đường công nghệ toàn cầu?

- Tôi muốn chia sẻ rằng hãy rèn luyện tiếng Anh như một vũ khí và tư duy hệ thống như một bản năng. Thế giới không thiếu lập trình viên, nhưng cực kỳ khát những kỹ sư có tâm thế làm chủ.

Xin cảm ơn Lê Anh Duy!

×