Nhà Hậu Chu do Quách Uy kiến lập ra đời năm bao nhiêu, tồn tại bao nhiêu năm, có mấy vị hoàng đế?

Nhà Hậu Chu do Quách Uy kiến lập ra đời năm bao nhiêu, tồn tại bao nhiêu năm, có mấy vị hoàng đế?

Nhà Hậu Chu là triều đại cuối cùng trong thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc đầy biến động của lịch sử Trung Quốc, được thành lập vào năm 951 và chấm dứt vào năm 959, tồn tại vỏn vẹn khoảng 9 năm nhưng lại để lại dấu ấn đặc biệt sâu đậm. Đây là triều đại đóng vai trò bản lề, vừa khép lại thời đại quân phiệt phân liệt kéo dài từ sau khi nhà Đường sụp đổ, vừa mở đường trực tiếp cho sự thống nhất của nhà Tống sau đó. Dù ngắn ngủi, nhà Hậu Chu được nhiều sử gia đánh giá là triều đại có nền chính trị hiệu quả nhất trong năm triều đại liên tiếp, và tên tuổi của người sáng lập – Quách Uy – cùng người kế vị xuất sắc Chu Thế Tông đã trở thành những điểm sáng hiếm hoi trong một giai đoạn lịch sử nhiều hỗn loạn.

Nhà Hậu Chu được thành lập vào đầu năm 951, khi Quách Uy chính thức lên ngôi hoàng đế tại Biện Kinh, đổi quốc hiệu thành Chu, sử gọi là Hậu Chu để phân biệt với nhà Chu thời cổ đại. Từ khi khai quốc cho đến khi diệt vong vào đầu năm 960, Hậu Chu chỉ có 3 vị hoàng đế, trong đó hai người thực sự nắm quyền là Quách Uy và Sài Vinh, còn vị vua cuối cùng là Sài Tông Huấn chỉ là một ấu quân, không đủ năng lực điều hành triều chính. Tuy số lượng hoàng đế ít và thời gian tồn tại ngắn, nhưng Hậu Chu lại được xem là triều đại ổn định và có trật tự nhất trong thời Ngũ Đại.

Nhân vật trung tâm của triều đại này là Quách Uy, người sáng lập nhà Hậu Chu. Ông sinh năm 904, xuất thân từ tầng lớp thấp trong xã hội, gia cảnh nghèo khó, mồ côi cha mẹ từ sớm, từng phải sống nhờ họ hàng. Khác với các hoàng đế tiền nhiệm trong thời Ngũ Đại vốn phần lớn là người Sa Đà – một sắc tộc thiểu số có thế lực quân sự lớn ở miền Bắc Trung Quốc – Quách Uy là người Hán, điều này mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hơn ba mươi năm trước đó, người Hán ở miền Bắc liên tục bị cai trị bởi các triều đại quân phiệt gốc ngoại tộc và chịu nhiều khổ cực. Chính xuất thân hèn kém và cuộc đời từng trải đã giúp Quách Uy thấu hiểu nỗi khổ của dân chúng, hình thành nên tư tưởng trị quốc thực dụng và tương đối nhân hậu so với mặt bằng chung của thời đại.

Quách Uy bước vào con đường binh nghiệp trong giai đoạn loạn lạc, nhờ vào tài năng quân sự, kỷ luật nghiêm minh và khả năng thu phục lòng người mà dần được trọng dụng. Ông từng phục vụ dưới triều Hậu Hán, giữ chức Khu mật Phó sứ, là một trong những trụ cột quân sự quan trọng nhất của triều đình. Năm 950, khi Hậu Hán Cao Tổ Lưu Tri Viễn qua đời, con trai là Lưu Thừa Hựu lên ngôi, tức Hậu Hán Ẩn Đế. Vị hoàng đế trẻ tuổi này tính tình đa nghi, lo sợ các tướng lĩnh có công lớn sẽ uy hiếp ngai vàng, nên bí mật âm mưu trừ khử Quách Uy. Âm mưu bị bại lộ, gia quyến của Quách Uy bị sát hại, đẩy ông vào tình thế không còn đường lui.

Trước nguy cơ bị diệt tộc, Quách Uy nghe theo lời khuyên của Ngụy Nhân Phủ, quyết định đem quân phản kích trước. Cuộc binh biến nhanh chóng lan rộng, quân đội của ông tiến thẳng về Biện Kinh. Lưu Thừa Hựu bị giết trong loạn quân, nhà Hậu Hán chính thức sụp đổ. Đầu năm 951, được sự ủng hộ của phần lớn tướng lĩnh và quan lại, Quách Uy lên ngôi hoàng đế, mở ra triều đại Hậu Chu. Việc một võ tướng người Hán xuất thân thấp kém có thể đoạt lấy thiên hạ trong thời đại này là điều hiếm có, phản ánh rõ sự mục ruỗng của triều đình cũ cũng như uy tín cá nhân rất lớn của Quách Uy trong quân đội.

Sau khi xưng đế, Quách Uy lấy niên hiệu Quảng Thuận, sau đó đổi thành Hiển Đức. Thời gian trị vì của ông chỉ kéo dài khoảng 4 năm, nhưng lại đặt nền móng vững chắc cho sự phục hưng của Trung Nguyên. Ông tiến hành hàng loạt cải cách quan trọng nhằm giảm nhẹ gánh nặng cho nông dân, bãi bỏ nhiều thứ thuế hà khắc từ thời Hậu Hán, hạn chế đặc quyền miễn thuế của tầng lớp quý tộc và quân đội, chấn chỉnh lại chế độ thu thuế và phân phối ruộng đất. Trong bối cảnh chiến tranh liên miên suốt nhiều thập kỷ trước đó, những chính sách này giúp kinh tế nông nghiệp dần hồi phục, đời sống dân chúng ổn định hơn, lòng người bớt oán thán.

Về đối ngoại, Hậu Chu dưới thời Quách Uy phải đối mặt với mối đe dọa thường trực từ Bắc Hán – một chính quyền cát cứ do Lưu Sùng, em của Lưu Tri Viễn, lập ra ở Thái Nguyên và được nhà Liêu hậu thuẫn. Tuy vậy, Quách Uy với tài năng quân sự và sự ủng hộ của quân đội đã nhiều lần đánh bại các cuộc xâm nhập của Bắc Hán và Liêu, giữ vững biên giới phía bắc. Lãnh thổ của nhà Hậu Chu lúc này kiểm soát phần lớn miền Bắc Trung Quốc, bao gồm vùng Trung Nguyên truyền thống với các trung tâm kinh tế – chính trị quan trọng như Biện Kinh, Lạc Dương, Hà Nam, Hà Bắc, Sơn Đông, Thiểm Tây và một phần Giang Bắc. Diện tích lãnh thổ tuy chưa thể so với thời cực thịnh của nhà Đường, nhưng đủ rộng để tạo nền tảng thống nhất về sau.

Dân số của Hậu Chu rất khó xác định chính xác do thiếu thống kê đầy đủ, song theo ước đoán của giới nghiên cứu, dân số trong lãnh thổ triều đại này có thể dao động khoảng 25–30 triệu người, một con số tương đối lớn trong bối cảnh hậu chiến và suy giảm dân số kéo dài suốt thời Ngũ Đại. Việc nhanh chóng ổn định dân sinh và tái lập trật tự hành chính là một trong những thành tựu quan trọng nhất của Quách Uy.

Năm 954, Quách Uy qua đời vì bệnh, thọ 51 tuổi. Do không có con trai ruột, ông truyền ngôi cho người con nuôi là Sài Vinh, cháu của hoàng hậu. Sài Vinh lên ngôi, tức Hậu Chu Thế Tông, và nhanh chóng chứng minh mình là một vị hoàng đế kiệt xuất. Trong sáu năm trị vì, ông tiếp tục con đường cải cách của Quách Uy, đồng thời thể hiện tài năng quân sự vượt trội. Năm 956, quân Hậu Chu đánh bại Nam Đường – quốc gia mạnh nhất trong Thập Quốc – thu về nhiều vùng đất quan trọng ở phía nam sông Hoài. Ở phía bắc, dù không thể tiêu diệt Bắc Hán do sự can thiệp của nhà Liêu, Chu Thế Tông vẫn nhiều lần giành thắng lợi trước quân Liêu, khiến cục diện biên giới nghiêng về phía Hậu Chu.

Chu Thế Tông được các sử gia Trung Quốc đánh giá là vị hoàng đế xuất sắc nhất thời Ngũ Đại Thập Quốc, thậm chí có người cho rằng nếu ông không mất sớm, việc thống nhất Trung Quốc có thể đã diễn ra sớm hơn và không cần đến sự xuất hiện của nhà Tống. Đáng tiếc, năm 959, ông qua đời vì bệnh khi mới 38 tuổi, để lại ngai vàng cho con trai mới sáu tuổi là Sài Tông Huấn.

Sự non yếu của vị ấu đế đã tạo điều kiện cho biến cố Trần Kiều binh biến năm 960. Triệu Khuông Dận, Điện tiền Đô điểm kiểm của Hậu Chu, được binh sĩ tôn lên làm hoàng đế, chính thức chấm dứt triều đại Hậu Chu và khai lập nhà Tống. Nhà Hậu Chu diệt vong không phải vì suy yếu toàn diện, mà chủ yếu do sự ra đi quá sớm của hai vị vua tài năng và sự thiếu hụt người kế vị đủ năng lực.

Nhìn tổng thể, nhà Hậu Chu tuy ngắn ngủi nhưng được hậu thế đánh giá rất cao. Đây là triều đại hiếm hoi trong thời Ngũ Đại vừa có cải cách thực chất, vừa đạt được thành tựu quân sự rõ rệt, lại đặt nền móng cho sự thống nhất lâu dài. Quách Uy và Chu Thế Tông vì thế thường được xem là những “minh quân trong loạn thế”, những người đã thắp lên tia sáng hiếm hoi trong một giai đoạn đen tối, và chính tia sáng ấy đã dẫn đường cho sự ra đời của nhà Tống – triều đại mở ra thời kỳ ổn định kéo dài hơn ba thế kỷ trong lịch sử Trung Quốc.

×