Quốc gia Châu Á duy nhất có quy mô điện hạt nhân dẫn đầu thế giới với 60 lò phản ứng, tổng công suất 125 triệu Kilowatt

Quy mô điện hạt nhân ở Trung Quốc dẫn đầu thế giới

Trung Quốc hiện có tổng cộng 102 lò phản ứng hạt nhân, bao gồm các tổ máy đang vận hành, đang xây dựng và đã được phê duyệt xây dựng, với tổng công suất lắp đặt đạt khoảng 113 triệu kW. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu lần đầu tiên quốc gia này vươn lên đứng đầu thế giới về tổng quy mô điện hạt nhân.

Thông tin trên được công bố trong Báo cáo Phát triển Năng lượng Hạt nhân Trung Quốc năm 2025 do Hiệp hội Năng lượng Hạt nhân Trung Quốc phát hành ngày 27/4. Tuy nhiên, nếu xét riêng số lượng lò phản ứng đang hoạt động, Hoa Kỳ vẫn giữ vị trí dẫn đầu toàn cầu với 94 lò, trong khi Trung Quốc hiện có 60 lò đang vận hành.

Trong năm 2024, sản lượng điện hạt nhân tích lũy của Trung Quốc đạt 444,7 tỷ kWh, chiếm 4,72% tổng sản lượng điện quốc gia và xếp thứ hai thế giới. Đáng chú ý, nguồn điện này góp phần giảm khoảng 334 triệu tấn khí thải CO₂ mỗi năm, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của điện hạt nhân trong chiến lược giảm phát thải của quốc gia đông dân nhất thế giới.

Tính đến cuối năm 2024, Trung Quốc có 28 lò phản ứng đang trong quá trình xây dựng. Công suất lắp đặt của các lò đang xây giúp nước này duy trì vị trí dẫn đầu toàn cầu suốt 18 năm liên tiếp. Theo dự báo của CNEA, với tốc độ triển khai hiện nay, công suất điện hạt nhân từ các lò đang hoạt động của Trung Quốc có thể vượt Mỹ để đứng đầu thế giới trước năm 2030.

Một bước tiến đáng kể khác là việc Trung Quốc đã nội địa hóa hoàn toàn (100%) các thiết bị chính trong lĩnh vực điện hạt nhân vào năm 2025, đồng thời làm chủ các công nghệ thành phần quan trọng. Cũng trong năm 2025, tổng cộng 114 bộ thiết bị chính do doanh nghiệp trong nước sản xuất đã được bàn giao, gấp đôi so với năm 2023, cho thấy năng lực công nghiệp và công nghệ đang được củng cố mạnh mẽ.

Tại một diễn đàn phát triển bền vững về năng lượng hạt nhân tổ chức ở Bắc Kinh, ông Yang Changli, Chủ tịch Tập đoàn Năng lượng Hạt nhân Trung Quốc (CGN) nhận định rằng ngành năng lượng hạt nhân toàn cầu đang bước vào giai đoạn “phục hưng”. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc được xem là một trong những quốc gia chuyển sang giai đoạn tăng tốc phát triển nhanh nhất.

Trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030), nhu cầu năng lượng và điện năng gia tăng, cùng với mục tiêu “carbon kép”, sẽ tạo dư địa lớn cho điện hạt nhân phát triển. Dự kiến đến năm 2040, tổng công suất điện hạt nhân của Trung Quốc có thể đạt khoảng 200 triệu kW.

Song song với việc mở rộng quy mô, quốc gia này vẫn duy trì tiêu chuẩn an toàn ở mức tiên tiến quốc tế. Trong giai đoạn 2021-2025, hệ thống điện hạt nhân Trung Quốc đã sản xuất hơn 2.000 tỷ kWh điện, tương đương giúp giảm hơn 1,53 tỷ tấn CO₂ – một con số đáng kể trong bối cảnh toàn cầu nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bước sang năm 2026, tiến độ phát triển tiếp tục được đẩy nhanh. Theo kế hoạch, hai tổ máy mới sẽ được khởi công, trong khi 7 tổ máy khác dự kiến hoàn thành và đi vào vận hành thương mại trước cuối năm.

Một trong những dự án trọng điểm là Tổ máy số 1 thuộc Nhà máy điện hạt nhân San’ao tại tỉnh Chiết Giang, do China General Nuclear Power Group vận hành. Dự kiến đi vào hoạt động trong nửa đầu năm, đây sẽ là lò phản ứng “Hualong One” đầu tiên được triển khai tại khu vực Đồng bằng sông Dương Tử – một trong những trung tâm kinh tế năng động nhất của Trung Quốc.

Điểm đáng chú ý là dự án này cũng đánh dấu lần đầu tiên điện hạt nhân Trung Quốc có sự tham gia của vốn tư nhân, với khoảng 2.000 doanh nghiệp góp mặt trong các lĩnh vực then chốt như chế tạo thiết bị, dịch vụ kỹ thuật cao và xây dựng các công trình phức tạp.

Theo Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, để đạt được mục tiêu trung hòa carbon, Trung Quốc cần nâng tỷ trọng điện hạt nhân trong cơ cấu năng lượng lên khoảng 28%.

Đầu tư vào lĩnh vực này cũng đang gia tăng nhanh chóng. Trong năm 2025, tổng vốn đầu tư đạt 161 tỷ nhân dân tệ (tương đương 23,6 tỷ USD), tăng gần 10% so với cùng kỳ. Các dự án chủ yếu tập trung tại các tỉnh ven biển – nơi có nhu cầu điện năng cao do sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp.

Về công nghệ, lò phản ứng Hoa Long 1 (Hualong One) – thiết kế thế hệ 3 do Trung Quốc phát triển – đã bước vào giai đoạn xây dựng hàng loạt. Hiện có 8 tổ máy đã đi vào vận hành và 33 tổ máy khác đã được phê duyệt, đưa công nghệ này trở thành một trong những lò phản ứng thế hệ ba được triển khai rộng rãi nhất trên thế giới.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy các công nghệ tiên tiến hơn như lò phản ứng khí nhiệt độ cao (HTGR) – một dạng lò phản ứng thế hệ 4 có thể đạt nhiệt độ từ 700 đến 1.000 độ C. Công nghệ này không chỉ phục vụ sản xuất điện mà còn mở rộng ứng dụng sang nhiều lĩnh vực công nghiệp.

Cụ thể, các dự án thí điểm đang được triển khai nhằm sử dụng năng lượng hạt nhân để cung cấp hơi nước nhiệt độ cao cho các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa dầu, qua đó từng bước thay thế các lò đốt than truyền thống, góp phần giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Xu hướng điện hạt nhân trên toàn cầu

Theo các nguồn tin từ truyền thông quốc tế, hiện có hơn 400 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động tại 31 quốc gia, trong khi khoảng 70 lò khác đang được xây dựng. Điện hạt nhân hiện cung cấp khoảng 10% sản lượng điện toàn cầu và chiếm gần một phần tư nguồn điện phát thải carbon thấp.

Những tiến bộ công nghệ trong nhiều thập kỷ qua đã giúp các lò phản ứng hiện đại được trang bị nhiều lớp an toàn hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành và giảm chi phí.

Chia sẻ với truyền thông quốc tế ngày 23/4, ông Fatih Birol – Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế – cho biết xu hướng quay trở lại với điện hạt nhân đã được dự báo từ trước. Tuy nhiên, các biến động địa chính trị gần đây, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, đã thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh hơn.

Xu hướng này thể hiện rõ tại các nền kinh tế lớn. Tại Hoa Kỳ – quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới với 94 lò phản ứng hiện cung cấp khoảng 30% sản lượng điện hạt nhân toàn cầu. Washington đặt mục tiêu tăng mạnh công suất vào năm 2050 nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, đặc biệt từ các lĩnh vực như công nghiệp và trí tuệ nhân tạo.

Tại Nhật Bản, sau sự cố Thảm họa Fukushima, phần lớn các lò phản ứng đã bị tạm dừng. Tuy nhiên, nước này hiện đã khởi động lại 15 lò và đang xem xét phê duyệt thêm với các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt hơn.

Ở châu Âu, quan điểm về điện hạt nhân cũng đang thay đổi. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Năng lượng hạt nhân do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế tổ chức ở Paris, bà Ursula von der Leyen thừa nhận việc cắt giảm điện hạt nhân trước đây là một “sai lầm chiến lược”, trong bối cảnh châu lục này đối mặt với các cú sốc năng lượng và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Liên minh châu Âu hiện coi điện hạt nhân là một phần trong hệ thống năng lượng sạch, song nội bộ vẫn tồn tại sự khác biệt. Pháp tiếp tục mở rộng điện hạt nhân, trong khi Đức đã đóng cửa hoàn toàn các nhà máy.

Nga vẫn giữ vai trò quan trọng với 34 lò phản ứng trong nước và khoảng 20 dự án ở nước ngoài, đồng thời tiếp tục nâng cấp công nghệ.

Theo ông Rafael Grossi, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, động lực của làn sóng phát triển này đến từ nhu cầu ngày càng rõ ràng về một nguồn điện ổn định, đáng tin cậy và phát thải thấp trong bối cảnh nhu cầu năng lượng toàn cầu tăng nhanh.

Dù vậy, điện hạt nhân vẫn đối mặt với nhiều thách thức như chi phí đầu tư lớn, vấn đề xử lý chất thải và các lo ngại về an toàn. Ngoài ra, thời gian xây dựng dài khiến điện hạt nhân khó trở thành giải pháp tức thời cho các cú sốc năng lượng ngắn hạn. Tuy nhiên, trong dài hạn, vai trò của nguồn năng lượng này đang được đánh giá lại theo hướng tích cực hơn.

5 nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới

Nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa Nuclear Power Plant được đưa vào vận hành từ năm 1985 và thuộc sở hữu của Tokyo Electric Power Company. Nhà máy từng đạt công suất tối đa 8.212 MW vào năm 2010, trở thành nhà máy điện hạt nhân có công suất lớn nhất thế giới.

Sau sự cố động đất năm 2007 và thảm họa Fukushima năm 2011, nhà máy đã phải đóng cửa trong thời gian dài. Đến ngày 22/1/2026, lò phản ứng số 6 được tái khởi động nhưng lại phải dừng sau vài giờ để đảm bảo an toàn. Nhà máy gồm 7 lò phản ứng nước sôi (BWR), trong đó 5 lò có công suất 1.067 MW và 2 lò còn lại đạt 1.315 MW mỗi lò.

Đứng thứ hai thế giới là nhà máy Hanul Nuclear Power Plant tại Hàn Quốc, với tổng công suất 7.338 MW. Nhà máy gồm nhiều lò phản ứng nước áp lực và tiếp tục được mở rộng với các tổ máy mới.

Vị trí thứ ba thuộc về nhà máy Bruce Nuclear Generating Station tại Canada, với công suất 6.358 MW. Nhà máy này sử dụng các lò phản ứng nước nặng áp lực và đóng vai trò quan trọng trong hệ thống điện của khu vực Ontario.

Tại Trung Quốc, nhà máy Yangjiang Nuclear Power Plant có tổng công suất 6.000 MW, gồm 6 lò phản ứng nước áp lực, mỗi lò công suất 1.000 MW.

Cuối cùng là nhà máy Hanbit Nuclear Power Plant tại Hàn Quốc, với công suất 5.924 MW. Nhà máy này gồm 6 lò phản ứng và đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn cung điện ổn định cho quốc gia này.

Theo nguồn: IEA; Latimes; CNEA; Energy Digital

×