Thu hẹp khoảng cách thông tin – Chìa khóa giúp các xã vùng A Lưới đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

Trước đây, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từng là vấn nạn tồn tại dai dẳng tại nhiều thôn bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã A Lưới. Một phần nguyên nhân đến từ điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, mặt bằng dân trí không đồng đều và hạn chế trong khả năng tiếp cận thông tin.

Khi thiếu kiến thức về pháp luật, sức khỏe sinh sản và các hệ lụy của hôn nhân sớm, người dân dễ duy trì những tập tục cũ. Tuy nhiên, những năm gần đây, nhờ nỗ lực giảm nghèo thông tin thông qua nhiều chương trình tuyên truyền, tập huấn, những hủ tục này đang từng bước lùi vào quá khứ.

A Lưới là nơi sinh sống của các dân tộc Pa Cô, Tà Ôi, Pa Hy, Cơ Tu… với nhiều giá trị văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, gắn với truyền thống ấy có không ít quan niệm lạc hậu về hôn nhân. Việc các cặp “con cô – con cậu” kết hôn để giữ tài sản trong họ từng được xem là bình thường. Tảo hôn ở độ tuổi 13 – 15 xuất hiện khá phổ biến, kéo theo hệ lụy như sinh con sớm, trẻ thiếu dinh dưỡng, bố mẹ thiếu kỹ năng làm cha mẹ và vòng nghèo đói kéo dài qua nhiều thế hệ.

Già làng Hồ Văn Hùng (xã A Lưới 1) vẫn nhớ thời điểm những hủ tục diễn ra nhiều nơi: “Hồi đó bà con không biết tác hại của việc lấy nhau trong họ, lấy nhau khi chưa đủ tuổi. Trẻ sinh ra ốm yếu, thậm chí dị tật. Đám cưới lại kéo dài mấy ngày, tốn kém trâu bò, chiêng ché. Nhà nghèo càng nghèo thêm”.

Từng chứng kiến những hệ lụy đó, ông Hùng kiên quyết không tham dự bất kỳ đám cưới tảo hôn hoặc hôn nhân cận huyết nào. Sự cứng rắn của người có uy tín đã trở thành thông điệp mạnh mẽ, góp phần thay đổi nhận thức trong cộng đồng. “Bây giờ ở xã tôi hôn nhân cận huyết không còn nữa, tảo hôn cũng giảm mạnh”, ông phấn khởi nói.

Sự thay đổi ấy đến từ việc người dân được “phủ sóng” thông tin theo cách phù hợp với điều kiện vùng dân tộc thiểu số. Các chương trình của Tiểu dự án 2 (Dự án 9) thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã mang thông tin đến từng thôn bản, từng hộ dân.

Những buổi sinh hoạt cộng đồng, các cuộc gặp gỡ nhóm nhỏ, loa truyền thanh thôn bản, tờ rơi song ngữ… đều giúp bà con hiểu rõ và dễ nhớ hơn. Nhờ tiếp cận kiến thức đúng, khoảng cách thông tin giữa miền núi và miền xuôi thu hẹp, đồng thời hình thành ý thức chủ động bảo vệ con em mình trước nguy cơ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Tại nhiều xã vùng A Lưới, đề án “Xây dựng nếp sống văn minh đô thị và nông thôn” được triển khai với những quy định rõ ràng về việc cưới hỏi. Các đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân duy trì các câu lạc bộ “Tiền hôn nhân”, “Phòng chống tảo hôn”, “Gia đình hạnh phúc”… tạo không gian để thanh niên, phụ nữ được trao đổi kiến thức về sức khỏe sinh sản, pháp luật hôn nhân, kỹ năng sống. Không ít trường hợp chuẩn bị tảo hôn hoặc kết hôn cận huyết đã được phát hiện và tư vấn dừng lại kịp thời nhờ các kênh thông tin này.

Một hình thức truyền thông hiệu quả khác là các phiên tòa giả định về hành vi giao cấu với người từ 13–16 tuổi, tảo hôn, cưỡng ép kết hôn. Việc tái hiện một cách sinh động tình huống pháp lý giúp người dân, đặc biệt là thanh niên, hiểu rõ những nguy cơ và trách nhiệm trước pháp luật.

Sau mỗi phiên tòa mô phỏng, phần trao đổi, hỏi đáp, giải thích trường hợp thực tế và tặng quà cho các hộ nghèo càng khiến thông tin được lan tỏa mạnh mẽ và dễ tiếp nhận hơn.

Theo Ban Dân tộc - Tôn giáo, Sở Nội vụ TP. Huế, tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở A Lưới đã giảm rõ rệt trong những năm gần đây. 100% người có uy tín trên địa bàn đã được tập huấn kiến thức pháp luật; toàn bộ hộ dân đều được cung cấp tài liệu tuyên truyền phù hợp với trình độ và ngôn ngữ địa phương. Việc giảm nghèo thông tin không chỉ giúp người dân nắm bắt dữ liệu chính xác, cập nhật mà còn nâng cao năng lực tự bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những hệ lụy của hôn nhân không an toàn.

Những chuyển biến tích cực tại vùng A Lưới là minh chứng cho thấy muốn xóa bỏ tảo hôn và hôn nhân cận huyết, bên cạnh chính sách, hỗ trợ sinh kế hay nâng cao đời sống vật chất, điều quan trọng không kém là thu hẹp khoảng cách thông tin. Khi bà con được hiểu, được nghe, được tiếp cận tri thức đúng cách, những hủ tục vốn tồn tại lâu đời tự khắc mất đi môi trường tồn tại. Trẻ em được bảo vệ tốt hơn, thanh niên có cơ hội học tập và phát triển, và tương lai của cộng đồng vùng cao thêm rộng mở.

Con đường phía trước vẫn còn việc phải làm, nhưng những thành quả hôm nay cho thấy các xã vùng A Lưới đang từng bước xây dựng một cộng đồng văn minh, tiến bộ mà vẫn giữ gìn được bản sắc truyền thống. Việc giảm nghèo thông tin không chỉ là giải pháp truyền thông, mà đã trở thành chìa khóa mở ra nhận thức mới, cuộc sống mới cho đồng bào nơi vùng biên giới này.

×