Hậu Nghệ trong thần thoại bắn rơi 9 mặt trời, vậy trong lịch sử là vị vua "ăn chơi" ra sao?

Hậu Nghệ và truyền thuyết bắn hạ 9 mặt trời

Trong thần thoại và truyền thuyết Trung Hoa, Hậu Nghệ (后羿) là một nhân vật anh hùng vĩ đại, nổi tiếng với kỳ tích bắn rơi chín mặt trời, cứu nhân loại thoát khỏi tai họa. Câu chuyện về Hậu Nghệ không chỉ là một truyền thuyết về sức mạnh và lòng dũng cảm, mà còn ẩn chứa bi kịch tình yêu với nàng Hằng Nga – người vợ đã rời bỏ chàng và bay lên cung trăng.

Theo truyền thuyết, vào thời thượng cổ, trời đất chưa phân minh, có mười mặt trời cùng mọc lên một lúc trên bầu trời. Ánh nắng rực cháy thiêu đốt ruộng đồng, khiến cây cối khô héo, sông suối cạn khô, vạn vật sống trong cảnh hoang tàn, nhân dân lầm than khổ sở. Trước thảm họa đó, Ngọc Hoàng Thượng Đế đã cử Hậu Nghệ – một xạ thủ bách phát bách trúng – xuống trần gian giúp loài người.

Hậu Nghệ mang theo cung tên thần, trèo lên đỉnh núi Côn Luân, nhắm vào từng mặt trời mà bắn. Mỗi mũi tên lao đi là một mặt trời rơi xuống, cháy đỏ rực rồi hóa thành than. Cuối cùng, chỉ còn lại một mặt trời duy nhất được Hậu Nghệ tha mạng để giữ lại ánh sáng và sự sống cho thế gian. Công lao của Hậu Nghệ khiến muôn dân khắp nơi tôn kính, ca tụng là anh hùng trời ban.

Sau chiến công vang dội, Hậu Nghệ được ban thưởng và cưới Hằng Nga – một mỹ nữ tuyệt sắc, thông minh, đoan trang làm vợ. Cuộc sống tưởng như viên mãn, nhưng từ đây lại bắt đầu dẫn đến một bi kịch.

Vì là người phàm, Hậu Nghệ không thể trường sinh bất lão. Để có thể sống bên Hằng Nga mãi mãi, chàng tìm đến Tây Vương Mẫu xin thuốc trường sinh. Tây Vương Mẫu ban cho hai viên đan dược, dặn rằng nếu cả hai cùng uống, họ sẽ cùng bay lên trời thành tiên; còn nếu một người uống thì sẽ một mình lên trời, vĩnh viễn xa cách trần gian.

Hậu Nghệ đem thuốc về cất kỹ, chờ thời cơ thích hợp. Nhưng lòng người khó đoán, có kẻ tiểu nhân tên là Bồng Mông biết chuyện, thừa lúc Hậu Nghệ đi vắng, đã đột nhập vào nhà để cướp thuốc. Trong lúc nguy cấp, Hằng Nga không còn cách nào khác đành nuốt hết hai viên tiên đan để ngăn kẻ xấu chiếm đoạt. Kết quả, nàng nhẹ nhàng bay lên trời, nhưng vì quyến luyến trần gian và Hậu Nghệ, nàng chọn ở lại cung trăng, trở thành Hằng Nga trên mặt trăng cô quạnh.

Hậu Nghệ đau đớn khi mất vợ, mỗi đêm đều hướng về cung trăng mà nhớ thương. Người dân biết chuyện đã lập đàn tế trăng, đặt bánh ngọt và hoa quả để an ủi Hằng Nga. Từ đó, tục lệ cúng trăng vào rằm tháng Tám – Tết Trung Thu – ra đời.

Câu chuyện Hậu Nghệ bắn rơi chín mặt trời và bi kịch tình yêu với Hằng Nga đã trở thành một phần không thể thiếu trong kho tàng thần thoại phương Đông, là biểu tượng của lòng dũng cảm, của tình yêu đầy tiếc nuối và nỗi nhớ khôn nguôi giữa hai thế giới âm – dương.

Hậu Nghệ cướp ngôi nhà Hạ và chết dưới tay thuộc hạ

Ít người biết rằng, Hậu Nghệ cũng là một nhân vật có thật trong lịch sử. Cụ thể, ông được nhắc tới trong sử sách với vai trò là một vị thủ lĩnh vũ dũng trong thời kỳ nhà Hạ – triều đại đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc.

Tương truyền, Hậu Nghệ là người nước Hữu Cùng – một chư hầu nằm ở phía tây nhà Hạ. Ông vốn là thủ lĩnh bộ lạc kiệt xuất, nổi tiếng với tài bắn cung vô song và tinh thông võ nghệ. Trong giai đoạn đầu triều Hạ, khi Thái Khang – vị vua thứ sáu – nối ngôi, đất nước rơi vào cảnh rối ren vì ông này ham mê săn bắn, phóng túng không lo chính sự, khiến lòng dân oán than, thiên hạ bất ổn.

Chính trong bối cảnh ấy, Hậu Nghệ đã nổi dậy. Năm Thái Khang thứ tám, nhân lúc nhà vua đem binh ra ngoài săn bắn và để kinh thành trống không, Hậu Nghệ bất ngờ đem quân chiếm lấy đô ấp, ngăn Thái Khang không thể trở về. Đây được gọi là “Thái Khang thất quốc” – một trong những sự kiện được sử sách ghi lại như dấu mốc cho sự suy yếu quyền lực trung ương của nhà Hạ. Kể từ đó, Hậu Nghệ tự lập làm vua, cướp lấy chính quyền từ tay nhà Hạ.

Tuy nhiên, khác với hình ảnh người anh hùng trong truyền thuyết, Hậu Nghệ sau khi lên ngôi lại không duy trì được phẩm chất cương trực, chính nghĩa như khi còn là thủ lĩnh chư hầu. Sau khi đoạt được quyền lực, ông không cải thiện triều chính, cũng không củng cố lòng dân. Thay vào đó, Hậu Nghệ dần trở nên sa đọa. Cũng giống như Thái Khang, Hậu Nghệ đam mê săn bắn vô độ, thường xuyên rời bỏ triều đình để rong ruổi trên núi rừng, coi thú săn còn quan trọng hơn cả vận mệnh quốc gia.

Không chỉ vậy, Hậu Nghệ còn ngày càng mê rượu, thích hưởng lạc, chọn dùng người thân tín, loại bỏ những người trung chính, khiến triều đình ngày càng suy yếu. Những hành động của Hậu Nghệ khiến lòng dân bất mãn, các thế lực xung quanh ngày càng rời xa ông. Sự tha hóa của ông đã lặp lại vết xe đổ của chính Thái Khang mà ông từng phế truất.

Trong hoàn cảnh ấy, Hác Trác – một thuộc hạ thân cận của Hậu Nghệ, cũng là người có chí lớn và nhiều mưu lược – đã từng bước nắm quyền lực trong tay. Ban đầu, Hác Trác được Hậu Nghệ tin dùng vì tài điều binh và trị quốc, nhưng về sau, khi thấy vua ngày càng mê muội, bỏ bê quốc sự, ông ta bắt đầu có ý đồ thay thế.

Khoảng vài năm sau khi Hậu Nghệ giành ngôi, Hác Trác khởi binh, nhân lúc Hậu Nghệ đang say rượu và không phòng bị, đã giết chết ông, rồi tự lập làm vua. Việc Hác Trác giết chủ đoạt ngôi là một vết nhơ khác trong lịch sử chính trị loạn lạc thời kỳ đầu nhà Hạ, minh chứng cho vòng xoáy quyền lực đầy bất ổn mà các chư hầu và thủ lĩnh bộ lạc liên tục tranh đoạt trong giai đoạn cổ đại.

Sự kết thúc của Hậu Nghệ mang đậm màu sắc bi kịch. Từ một vị thủ lĩnh mạnh mẽ, từng lật đổ một bạo quân, ông lại tự biến mình thành kẻ chuyên quyền độc đoán, sống buông thả và cuối cùng bị thuộc hạ lật đổ. Thậm chí ngay cả vợ của mình cũng rơi vào tay Hác Trác. Câu chuyện của Hậu Nghệ là bài học sâu sắc về việc một người nếu không biết kiểm soát quyền lực, không lo chính sự, sẽ dễ dàng đánh mất cả thiên mệnh lẫn sinh mệnh.

×