Trư Vương – Món heo sữa quay Từ Hi Thái hậu tâm đắc khiến sứ thần phương Tây “kinh ngạc"

"Trư vương": Món heo sữa hầm đại bổ gắn liền với Từ Hi Thái hậu, ăn một lần nhớ mãi không quên

Trong lịch sử ẩm thực Trung Hoa, hiếm có món ăn nào gắn liền với sự xa hoa và quyền lực như “Trư Vương”, một trong bảy món đặc biệt nhất từng được Từ Hi Thái hậu (1835–1908) dày công chuẩn bị để đãi sứ thần phương Tây trong đại tiệc Xuân năm Giáp Tuất (1874). Đây không chỉ đơn thuần là một món heo sữa quay, mà còn là biểu tượng của sự tinh tế, quyền lực và sự phô trương giàu có của triều đình nhà Thanh trước mắt các cường quốc phương Tây đang ngày càng lấn sâu vào Trung Hoa cuối thế kỷ XIX.

Đại tiệc Xuân năm Giáp Tuất là một sự kiện chưa từng có trong lịch sử Trung Hoa. Theo các tài liệu ghi chép, yến tiệc này được Từ Hi Thái hậu chuẩn bị từ 11 tháng 6 ngày trước, huy động 1.750 người phục vụ, với tổng chi phí khổng lồ lên đến 98 triệu hoa viên, tương đương 374.000 lượng vàng ròng. Đây là con số vượt xa khả năng tưởng tượng, nhất là trong bối cảnh triều Thanh khi đó đang gặp vô vàn khó khăn cả trong đối nội lẫn đối ngoại. Dẫu vậy, Từ Hi muốn dùng bữa tiệc để thể hiện sự giàu có, quyền uy của mình, đồng thời cũng nhằm phô diễn nét tinh hoa ẩm thực phương Đông trước khách quý đến từ phương Tây.

Thực đơn bữa tiệc lên tới 140 món ăn, được các đầu bếp hàng đầu khắp các tỉnh dày công tuyển chọn và sáng tạo. Trong số đó, có bảy món đặc biệt, được xem là “tuyệt phẩm” của cả đại tiệc, vừa lạ lùng vừa bổ dưỡng, mỗi ngày chỉ thiết đãi một món. Người đương thời tin rằng khi thưởng thức bảy món này, thực khách không chỉ được trải nghiệm hương vị đỉnh cao mà còn cảm thấy tinh thần khoan khoái, cơ thể nhẹ nhõm, như thể được tiếp thêm sinh lực. Trong bảy món ăn ấy, Trư Vương là món gây ấn tượng mạnh nhất và được lưu truyền nhiều nhất về sau.

Nguồn gốc món ăn này gắn liền với một giống heo đặc biệt tại vùng Phúc Châu. Những con heo này có thịt thơm ngon lạ thường nhờ ăn loại củ gọi là Tích Vân Lang, mọc ở các vùng đồi núi Châu Tịch Xương. Điều đặc biệt là loài củ này chỉ sinh trưởng tại khu vực đó, dù đem trồng nơi khác cũng không sống nổi, khiến nó trở thành một loại “thần dược thiên nhiên” hiếm có. Chính vì vậy, giống heo ở Phúc Châu được xem như đã hấp thụ tinh hoa đất trời, thịt của chúng trở nên mềm ngọt, hảo hạng bậc nhất.

Từ Hi Thái hậu vốn nổi tiếng khắt khe và cầu kỳ trong ẩm thực, đã cho mang về tận 60 con heo giống, gồm 40 con đực và 20 con cái. Chúng được nuôi dưỡng đặc biệt: ăn toàn thức ăn bổ dưỡng, uống nước nhân sâm thay cho nước thường. Đàn heo được chăn thả tự do, để giao phối và sinh sản tự nhiên. Chỉ đến đời thứ ba, khi heo đã thấm nhuần “tinh túy” của nhân sâm và nhung hươu qua nhiều thế hệ, thì mới được chọn làm nguyên liệu cho món ăn dâng lên bàn tiệc. Những con heo được chọn thường là heo sữa dưới 2 tháng tuổi, vốn đã nổi tiếng vì thịt mềm và ngọt, lại càng trở nên quý giá khi được nuôi dưỡng bằng cách này.

Cách chế biến Trư Vương cũng vô cùng cầu kỳ và khác biệt. Năm ngày trước đại tiệc, Từ Hi ra lệnh cho các đầu bếp chọn lọc 100 con heo sữa béo khỏe nhất. Thay vì giết mổ theo cách thông thường, heo không bị chọc tiết cũng không nhúng nước sôi, nhằm giữ nguyên những tinh chất trong máu và thịt. Các đầu bếp phải đập chết heo, sau đó thui lông cháy, bỏ hết lục phủ ngũ tạng. Thịt heo được cắt thành lát mỏng, rồi đem ướp với nhiều loại dược liệu và thảo mộc quý hiếm trong suốt ba ngày. Đến khi chế biến, chúng được chưng cách thủy, giữ trọn hương vị và độ mềm mại.

Trong ngày khai màn yến tiệc, Trư Vương được đưa lên bàn tiệc như món mở màn đặc biệt. Khách phương Tây khi thưởng thức đã vô cùng ngạc nhiên. Thịt heo mềm ngọt, thơm phức, xương lại giòn và dễ nhai, khác hẳn cách chế biến heo quay giòn truyền thống. Nhiều người trong số các sứ thần và tướng lĩnh phương Tây tỏ ra thích thú, ca ngợi đây là món ăn “lạ và tuyệt vời”, khiến danh tiếng của món Trư Vương lan truyền mãi về sau.

Nhìn vào quy trình chuẩn bị món ăn, có thể thấy Trư Vương không chỉ đơn thuần là một món ăn ngon. Nó là sự kết hợp của ẩm thực, y dược và nghệ thuật phô trương quyền lực. Từ Hi Thái hậu muốn chứng minh với các sứ thần rằng Trung Hoa vẫn là quốc gia sở hữu nền văn hóa, ẩm thực tinh hoa bậc nhất thế giới, đủ sức “lấn át” các món Âu châu xa lạ mà người phương Tây mang đến.

Tuy nhiên, đằng sau sự xa hoa ấy cũng ẩn chứa nhiều nghịch lý. Thời điểm năm 1874, nhà Thanh đang suy yếu nghiêm trọng sau hàng loạt thất bại trước các nước phương Tây, đặc biệt là sau Hiệp ước Bắc Kinh (1860). Ngân khố quốc gia cạn kiệt, nhân dân lao đao vì thuế khóa và chiến tranh, trong khi triều đình lại dồn tiền của khổng lồ cho một bữa tiệc kéo dài tới 7 ngày 7 đêm, chỉ để phô trương. Sử gia sau này nhìn lại, nhiều người coi đại tiệc Xuân năm Giáp Tuất là một trong những biểu hiện điển hình của sự sa hoa, hình thức và xa rời thực tế của triều đình nhà Thanh cuối thế kỷ XIX.

Dẫu vậy, từ góc độ ẩm thực, Trư Vương vẫn được xem là một di sản độc đáo. Nó phản ánh trình độ chế biến tinh vi, khả năng kết hợp giữa ẩm thực và dược học cổ truyền, cũng như tư duy “ẩm thực gắn liền với sức khỏe” của người Trung Hoa. Mặc dù sau này món ăn không còn được tái hiện nguyên vẹn do điều kiện nuôi dưỡng và chế biến quá khắt khe, nhưng câu chuyện về “Trư Vương” vẫn được nhắc lại trong nhiều công trình nghiên cứu về ẩm thực cung đình Trung Hoa.

Ngày nay, trong các cuộc thảo luận về ẩm thực truyền thống Trung Quốc, “Trư Vương” thường được so sánh với các món ăn xa hoa khác như Phật nhảy tường (cũng có nguồn gốc từ Phúc Kiến), hay các món sơn hào hải vị gắn liền với triều đình xưa. Tuy nhiên, khác biệt ở chỗ, Trư Vương không chỉ là một món ngon mà còn mang tính biểu tượng chính trị, là công cụ để Từ Hi Thái hậu gửi đi thông điệp về sự giàu có và quyền lực.

Món ăn ấy, vì vậy, không chỉ được nhớ đến như một kỳ tích ẩm thực, mà còn như một “tấm gương” phản chiếu sự phồn hoa bên ngoài nhưng mục ruỗng bên trong của triều đình nhà Thanh cuối thế kỷ XIX. Nó khiến người ta vừa ngưỡng mộ sự tinh vi trong nghệ thuật ẩm thực, vừa không khỏi tiếc nuối cho một triều đại đã đặt hình thức phô trương lên trên nhu cầu cải cách thực sự.

Trư Vương – món heo sữa quay của Từ Hi – cho đến nay vẫn còn được nhắc đến trong nhiều sách báo, như một minh chứng về sự xa hoa của cung đình nhà Thanh và cũng là một lát cắt độc đáo trong lịch sử giao thoa Đông – Tây. Từ một bữa tiệc xa xỉ năm 1874, món ăn ấy đã đi vào lịch sử không chỉ vì hương vị đặc biệt, mà còn vì nó gắn liền với một thời kỳ đầy biến động của Trung Hoa.

×