Bỏ "room" tín dụng: Các tổ chức tín dụng sẽ đánh giá tín nhiệm các ngân hàng thương mại Việt Nam ra sao?

"Room" tín dụng đã "hoàn thành sứ mệnh"?

Tại Công điện số 104/CĐ-TTg về tăng cường hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiến tới điều hành tăng trưởng tín dụng theo công cụ thị trường và bỏ điều hành theo hạn mức tăng trưởng tín dụng.

Nhìn lại, NHNN đã áp dụng cơ chế kiểm soát hạn mức tín dụng (gọi là “room tín dụng”) đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) từ năm 2011. Biện pháp này được đưa ra trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng nóng đã đẩy lãi suất và lạm phát lên cao, khiến hệ thống ngân hàng rơi vào trạng thái mất thanh khoản và đe dọa sự ổn định vĩ mô.

Sau giai đoạn đó, NHNH chuyển sang điều hành theo cơ chế áp dụng mức trần tín dụng cho các tổ chức tín dụng. Quá trình triển khai biện pháp điều hành tăng trưởng tín dụng từ năm 2011 đến nay cho thấy, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đã giảm từ mức trên 30%/năm (cá biệt có năm tăng gần 54%) xuống còn khoảng từ 12-15%/năm trong những năm gần đây.

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, trong hơn một thập kỷ qua, thị trường đã chứng kiến sự ổn định đáng kể về lãi suất, tốc độ tăng trưởng vốn cung ứng cho nền kinh tế và tỷ giá hối đoái. Sự ổn định này đã duy trì liên tục trong suốt một thời gian dài, tạo tiền đề thuận lợi cho hoạt động kinh tế.

Bên cạnh đó, chính sách này cũng là một yếu tố quan trọng trong bối cảnh các tổ chức tín dụng vẫn đang trong quá trình củng cố năng lực tài chính và nâng cao hệ số an toàn. Kể từ năm 2012 đến nay, nhiều tổ chức tín dụng đã nỗ lực cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR) của mình, đảm bảo an toàn hoạt động và phòng ngừa rủi ro. Nhờ đó, tính an toàn của từng tổ chức tín dụng nói riêng và toàn bộ hệ thống tín dụng nói chung đã được nâng cao rõ rệt, không còn những biến động lớn.

Cùng bàn luận, ông Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu, Đại học VinUni; Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước) thẳng thắn nhìn nhận, "room" tín dụng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình trong một giai đoạn nhất định. Tuy nhiên, cơ chế này đang đặt ra một số vấn đề cần được giải quyết.

Thứ nhất, việc áp đặt hạn mức tín dụng có thể hạn chế năng lực cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng. Khi tăng trưởng tín dụng bị giới hạn, các tổ chức tín dụng khó có thể cạnh tranh linh hoạt thông qua việc mở rộng danh mục cho vay hoặc đưa ra các sản phẩm tài chính đa dạng.

Thứ hai, "room" tín dụng tạo ra sự bất định và bất ổn cho khách hàng vay vốn. Đơn cử, doanh nghiệp đang thực hiện dự án với hợp đồng vay theo tiến độ, nhưng bất ngờ nhận được thông báo từ ngân hàng rằng "hạn mức tín dụng đã cạn kiệt và không thể giải ngân tiếp".

Theo ông Tú Anh, tình huống này buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm nguồn vốn thay thế từ các ngân hàng khác, đồng nghĩa với việcphải thực hiện từng thủ tục ban đầu.

Không chỉ vậy, việc khách hàng đột ngột tìm kiếm ngân hàng mới để vay vốn có thể dẫn đến nhiều nghi vấn về uy tín, rủi ro cho doanh nghiệp. "Do đó, tất cả những vấn đề này đòi hỏi một giải pháp toàn diện", ông Tú Anh nhấn mạnh.

Giới phân tích đánh giá, trong hơn một thập kỷ qua, nền tảng vĩ mô của Việt Nam đã được củng cố đáng kể. Năng lực quản trị của các tổ chức tín dụng cũng đã cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, một điểm đáng lưu ý là tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã liên tục gia tăng kể từ năm 2010 và hiện ở mức đáng báo động là 134%.

Rủi ro tín dụng tăng "nóng" nhưng bộ đệm vốn còn mỏng

Gần đây, một số chuyên gia từ tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings cảnh báo việc gỡ bỏ trần tín dụng có thể tác động tiêu cực đến đánh giá tín nhiệm của ngành ngân hàng Việt Nam.

Theo Chủ tịch FiinGroup, mối lo ngại này chủ yếu đến từ rủi ro tăng trưởng tín dụng quá nhanh trong bối cảnh bộ đệm vốn của các ngân hàng nội địa vẫn còn mỏng. Đặc biệt, nếu việc dỡ bỏ trần tín dụng diễn ra đột ngột khi chưa có các công cụ kiểm soát rủi ro thay thế hoặc bổ sung kịp thời, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả xếp hạng tín nhiệm của ngành.

Tăng trưởng tín dụng cần tập trung vào chất lượng và cách phân bổ, không chỉ đơn thuần là con số. Cần đảm bảo tín dụng được định hướng hiệu quả, đặc biệt trong các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như bất động sản, và quan trọng là phải giải ngân đúng thời điểm thị trường thuận lợi. Yếu tố an toàn vốn luôn là ưu tiên hàng đầu.

Ông Thuân đề cập, đã từng xảy ra vào giai đoạn trước năm 2011, tín dụng tại Việt Nam tăng trưởng nóng, thường xuyên vượt 20%/năm.

Theo đó, hệ thống ngân hàng mở rộng nhanh chóng; lãi suất điều hành và tỷ lệ dự trữ bắt buộc duy trì ở mức thấp trong giai đoạn 2000–2007 đã góp phần làm cung tiền tăng mạnh.

Khi đó, nhiều ngân hàng chạy đua mở rộng tín dụng nhằm gia tăng thị phần và lợi nhuận, dẫn đến việc nới lỏng điều kiện cho vay, cạnh tranh lãi suất không lành mạnh.

Theo Chủ tịch FiinRatings, việc dòng tiền dễ dãi chảy vào thị trường bất động sản và chứng khoán, đẩy hoạt động đầu cơ, hình thành bong bóng giá tài sản và làm gia tăng lạm phát. Giá bất động sản và chỉ số chứng khoán đồng loạt tăng mạnh trong giai đoạn 2006–2007 và đạt đỉnh vào năm 2010. Đặc biệt, trong năm 2007–2008, tín dụng tăng gần 38% và lạm phát xấp xỉ 23%.

"Ở thời điểm đó, việc mở rộng tín dụng thiếu kiểm soát gây áp lực thanh khoản, làm suy giảm chất lượng tín dụng và gia tăng nợ xấu. Năm 2010, tỷ lệ tín dụng trên GDP vượt 135%, khiến các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và các hãng xếp hạng tín nhiệm đồng loạt cảnh báo", ông Thuân nói.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu, Đại học VinUni cho biết một số tổ chức tín dụng lại không ủng hộ việc bãi bỏ "room tín dụng", bởi lẽ biện pháp này thực chất là một hình thức phân chia thị phần nên các ngân hàng gần như không cần cạnh tranh với nhau.

Tuy nhiên, nếu "room tín dụng" được gỡ bỏ, các ngân hàng có năng lực cạnh tranh mạnh sẽ ủng hộ, bởi họ có khả năng mở rộng thị phần. Ngược lại, những ngân hàng yếu hơn sẽ không mong muốn thay đổi, do họ khó cạnh tranh hơn trên thị trường tự do.

Thực tế cho thấy rằng hệ số an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng thương mại nhà nước hiện nay thấp hơn đáng kể so với các ngân hàng thương mại cổ phần. Vì vậy, nếu "room tín dụng" được dỡ bỏ, các ngân hàng thương mại nhà nước cũng sẽ đối mặt với sự cạnh tranh lớn, đồng thời đối diện với nguy cơ bị thu hẹp thị phần.

Mặc dù vậy, Ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank, nhận định việc dỡ bỏ "room tín dụng" được xem là một bước cần thiết để khơi thông cạnh tranh và nâng cao hiệu quả của thị trường tài chính. Tuy nhiên, cơ chế này cần được thực hiện linh hoạt theo sức khỏe hệ thống ngân hàng.

Theo đó, Thông tư số 14/2025/TT-NHNN ban hành ngày 30/6/2025 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là tiền đề quan trọng cho lộ trình xóa bỏ cơ chế phân bổ hạn mức tín dụng của Ngân hàng Nhà nước. Đáng lưu ý, Thông tư này đã đưa ra các quy định về các bộ đệm vốn gồm bộ đệm bảo toàn vốn (CCB), bộ đệm vốn phản chu kỳ (CCyB) và bộ đệm vốn cho các ngân hàng thương mại có tầm quan trọng hệ thống.

Ông Ngọc nhấn mạnh, việc các ngân hàng thương mại tuân thủ đầy đủ các quy định về tỷ lệ an toàn vốn và hệ thống kiểm soát nội bộ là điều kiện tiên quyết để Ngân hàng Nhà nước có thể xem xét việc dỡ bỏ room tín dụng, qua đó trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các tổ chức tín dụng.

Tuy nhiên, đi đôi với sự tự chủ đó là yêu cầu bắt buộc về năng lực quản trị rủi ro, nhằm bảo đảm hoạt động tín dụng phát triển một cách bền vững, giữ vững sự ổn định của hệ thống ngân hàng, ông Ngọc cho biết.

Xét tổng thể, việc dỡ bỏ cơ chế “room tín dụng” sẽ mở ra một bước ngoặt quan trọng, giúp các ngân hàng được “cởi trói” trong hoạt động cấp tín dụng.

Nguyên nhân do khi không còn bị giới hạn bởi các hạn mức tăng trưởng do NHNN đặt ra, các tổ chức tín dụng sẽ linh hoạt hơn trong việc cung ứng vốn. Điều này tạo điều kiện thuận lợi hơn đáng kể cho cả doanh nghiệp và người dân trong việc tiếp cận nguồn vốn.

Đồng thời, việc xóa bỏ room tín dụng còn tiệm cận với thông lệ quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh hệ thống tài chính, tạo điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài và củng cố uy tín quốc gia.

×