Chủ đề nóng

Tục ăn tết lại và chuyện lịch đoi xứ Mường

Bùi Việt Phương Thứ tư, ngày 19/11/2014 07:00 AM (GMT+7)
Aa Aa+
Vốn quần cư ở địa bàn gần Thủ đô và các thành phố lớn, lại mang nhiều nét tương đồng về văn hóa, ngôn ngữ với người Việt (Kinh) cùng nhóm ngôn ngữ Việt-Mường, nhưng người Mường vẫn giữ được những đặc trưng được khái quát trong mấy lời ngắn gọn: “Cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui, ngày lui, tháng tới”.
Bình luận 0

Ngày nay những mái nhà sàn (nhà gác) phỏng dựng hay nguyên bản đã có mặt ở các thành phố lớn chứ chẳng phải lặn lội lên miền rừng núi này. Các món cơm đồ, lợn thui cũng nhập vào các thực đơn đặc sản nương theo những ngôi nhà gác ấy. Nước sạch đã theo ống dẫn về mường theo các dự án cấp nước của chính quyền. Mơ hồ và xa xăm nhất có lẻ chỉ còn là chuyện về “ngày lui, tháng tới”. Chẳng phải là người am hiểu gì về đề tài này nhưng lịch đoi (lịch tính theo sao đoi) là những gì mà tôi đã quan tâm và có ít nhiều hiểu biết qua chuyện kể của những người có tuổi nơi đây.

Lịch đoi của người  Mường.
Tôi được nghe kể rằng ở mường Bi (một trong bốn xứ Mường lớn của tỉnh Mường xưa, nay là tỉnh Hòa Bình) thuộc địa bàn huyện Tân Lạc ngày nay có ngọn núi Cột Cờ ở địa phận xã Phong Phú. Nghe kể rằng hàng năm các thày mo có tài quan sát chiêm tinh học thường lên núi quan sát sao đoi để tính toán vận hạn của năm. Những kinh nghiệm đó dần dà được tổng kết vào 12 thẻ tre của lịch đoi. Mỗi thẻ tượng trưng cho một tháng (tuần trăng) với 30 vạch khắc có hình dạng độc đáo. Trong đó có thể kể ra vạch hình chữ V tượng trưng cho ngày cá (ngày đàn cá đi)  có thể coi là ngày đẹp; vạch có hình mũi tên tượng trưng ngày mưa bão; vạch hình chấm là ngày lỗ…

 

Với cách tính nguyên hợp trong đó cả lịch pháp, phong tục, tập quán và những ghi chép về quan niệm may rủi… Theo cách tính lịch theo sao đoi nên lịch đoi thường chậm hơn lịch âm 15 ngày. Sau khi ăn tết Nguyên đán, người Mường thường ăn tết đoi,  hay còn gọi là tết lại. Nét văn hóa này không chỉ là một dấu ấn văn hóa mà còn thể hiện sức sống của lịch đoi trong tâm hồn người Mường trong cuộc sống hiện đại.

Mời các bạn đồng hành cùng báo Dân Việt trên mạng xã hội Facebook để nhanh chóng cập nhật những tin tức mới và chính xác nhất.
Tin cùng chuyên mục
Xem theo ngày Xem